Φίλος του Αλεξάνδρου ο Επίκουρος;;

του Μάριου Βερέττα, συγγραφέα-εκδότη

Το κείμενο αυτό πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Κήπος του Επίκουρου», τεύχος 18, και αναδημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο του Στέλιου Φρανκ (http://sfrang2.blogspot.com/2012/01/blog-post_09.html)  με τη σύμφωνη γνώμη του συγγραφέα και εκδότη.

Το να εκτιμά κανείς και να θαυμάζει αξιόλογες προσωπικότητες του παρελθόντος είναι απολύτως θεμιτό. Εύκολα ωστόσο ο θαυμασμός αυτός μπορεί να διολισθήσει προς τη μεριά της αυτογελοιοποίησης, όταν εκφράζεται ταυτόχρονα προς προσωπικότητες εντελώς άσχετες και ασυμβίβαστες μεταξύ τους.

Το λέω αυτό διότι έχω παρατηρήσει πως ενώ υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δηλώνουν φίλοι της επικούρειας φιλοσοφίας, οι ίδιοι θεωρούν ταυτόχρονα τουλάχιστον ως ημίθεο τον Μακεδόνα βασιλιά Αλέξανδρο και ως μέγιστο πνεύμα της αρχαιότητας τον δάσκαλό του Αριστοτέλη.

Η επιλογή αυτή θα μπορούσε να χαρακτηριστεί επιεικώς ως αντιφατική αλλά και ανιστόρητη, εφόσον από τη μια μεριά ο Επίκουρος υπήρξε ένας απλός Αθηναίος πολίτης, γαλουχημένος με τις αρχές της αθηναϊκής δημοκρατίας, που υπέστη όλα τα δεινά της μακεδονικής επικυριαρχίας στην πατρίδα του, ενώ από την άλλη μεριά αφενός ο Αλέξανδρος βασίλεψε ως ένας απόλυτος μονάρχης, που δεν δίσταζε ακόμη και να κατακρεουργεί μεθυσμένος τους καλύτερους φίλους του, κι αφετέρου ο Αριστοτέλης αποτέλεσε έναν πιστό υπηρέτη των συμφερόντων του μακεδονικού θρόνου, που έκανε τα πάντα προκειμένου να υποδουλώσει πνευματικά το ανεξάρτητο πνεύμα του αθηναϊκού δήμου.

Βεβαίως δεν μπορούν να αμφισβητηθούν ούτε οι εκπληκτικές στρατηγικές ικανότητες του Αλέξανδρου, ούτε η εντυπωσιακή ευρυμάθεια του Αριστοτέλη. Κανείς όμως από αυτούς τους δύο δεν ωφέλησε τόσο τους συνανθρώπους του, συγχρόνους και μεταγενέστερους, όσο ο άσημος Επίκουρος.

Αναμφίβολα ο Αλέξανδρος αποτελεί μια κορυφαία περίπτωση στο κεφάλαιο των μεγάλων κατακτητών, κι ο Αριστοτέλης μια σημαντικότατη παρουσία στα πλαίσια της ιστορίας της φιλοσοφίας, αλλά και οι δυο καθόλου δεν ενδιαφέρθηκαν για την ευτυχία του ανθρώπου, του κάθε άνθρώπου, όπως έκανε ο δάσκαλος του Κήπου. Διότι ο μεν Αλέξανδρος ενδιαφέρθηκε για την κατάκτηση της απέραντης αυτοκρατορίας των Αχαιμενιδών, ο δε Αριστοτέλης ασχολήθηκε επισταμένως με την εξυπηρέτηση των συμφερόντων του μακεδονικού θρόνου στην Αθήνα.

Ας δούμε λοιπόν τα ιστορικά γεγονότα, για να ξεκαθαρίσουμε το ζήτημα. Όπως είναι γνωστό, ο Αριστοτέλης, ο Αλέξανδρος και ο Επίκουρος έδρασαν κατά τον 4ο πx αιώνα. Μεγαλύτερος από τους τρεις υπήρξε ο Αριστοτέλης, που γεννήθηκε το 384 πx στα Στάγειρα της Χαλκιδικής και πατέρας του ήταν ο Νικόμαχος, γιατρός του βασιλέα της Μακεδονίας. Άρα ο Αριστοτέλης ανήκε εκ γενετής στο αυλικό περιβάλλον του μακεδονικού θρόνου. Στη συνέχεια έμεινε ορφανός και την κηδεμονία του ανέλαβε κάποιος Πρόξενος, ένας πλούσιος φίλος του πατέρα του, εγκατεστημένος στον μικρασιατικό Αταρνέα της Αιολίδας, απέναντι από τη Λέσβο, ο οποίος έστειλε το 367 πx τον δεκαεπτάχρονο Αριστοτέλη στην Αθήνα, για να σπουδάσει στη φιλοσοφική σχολή του Πλάτωνα, πασίγνωστου για τις ολιγαρχικές και αντιδημοκρατικές του απόψεις και τις στενές του σχέσεις με διαβόητους τυράννους, όπως οι Συρακούσιοι Διονύσιος ο Πρεσβύτερος και Διονύσιος ο νεότερος. Αναμφίβολα ο νεαρός Αριστοτέλης είχε κληρονομήσει μια μεγάλη περιουσία, αλλιώς δεν θα μπορούσε να γίνει δεκτός στην Ακαδημία, που προόριζε τις γνώσεις της μόνον για πλουσιόπαιδα και εισέπραττε πανάκριβα δίδακτρα. Σημειωτέο ότι η Ακαδημία ιδρύθηκε από τον Πλάτωνα το 387 πx, μόλις τρία χρόνια πριν από τη γέννηση του Αριστοτέλη.

Είκοσι χρόνια (από το 367 έως 347 πx) έμεινε ο ευφυέστατος Αριστοτέλης στην Ακαδημία, δηλαδή μέχρι τη χρονιά που πέθανε ο Πλάτωνας, οπότε διαπληκτίστηκε με τον Ξενοκράτη και τον Σπεύσιππο για την ηγεσία της σχολής. Με δεδομένο όμως ότι νίκησε ο Σπεύσιππος, ως Αθηναίος και ανιψιός του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης πήρε τον Ξενοκράτη και φύγανε μαζί για την Αιολία, όπου γνώριζε τα κατατόπια λόγω του Προξένου . Εγκαταστάθηκε στην Άσσο, την οποία είχε χαρίσει ο τύραννος του Αταρνέα Ερμίας στους πλατωνικούς Έραστο και Κορίσκο, κι εκεί επιδίωξε να υλοποιήσει το όνειρο του Πλάτωνα, περί διακυβέρνησης των πόλεων από τους φιλοσόφους, ενώ στην ουσία ασκούσε φιλομακεδονική προπαγάνδα στον Ερμία και το περιβάλλον του, με αποτέλεσμα να υποκινηθούν οι υποψίες των Περσών, οι οποίοι τελικά συνέλαβαν και σταύρωσαν τον πλατωνικό τύραννο. Ο Αριστοτέλης στο μεταξύ εγκαταστάθηκε από το 345 πx στη Μυτιλήνη, όπου νυμφεύθηκε την ανιψιά του Ερμία Πυθιάδα κι απόκτησε ως εκλεκτό του μαθητή τον Λέσβιο Θεόφραστο από την Ερεσό, την πατρίδα της Σαπφώς.

Το 356 πx, όταν ο Αριστοτέλης ήταν 28 χρονών και βρισκόταν ακόμη στην Αθήνα, γεννήθηκε στην Πέλλα της Μακεδονίας ο Αλέξανδρος, την ανατροφή του οποίου ανέλαβε ένας συγγενής της μητέρας του, ονόματι Λεωνίδας. Χάρη στον Λεωνίδα ο μικρός Αλέξανδρος έμαθε αριθμητική, μουσική και ιππασία, ενώ η εντυπωσιακή ευφυΐα του υποχρέωσε τελικά τον πατέρα του Φίλιππο να ασχοληθεί μαζί του και να αναθέσει το 342 πx την εκπαίδευσή του στον Αριστοτέλη. 

Αναμφίβολα πέρα από τις φιλοσοφικές του γνώσεις, το κριτήριο της επιλογής του Αριστοτέλη, ως δασκάλου του βασιλόπαιδα Αλέξανδου, θα πρέπει να ήταν η αφοσίωσή του στον μακεδονικό θρόνο, κι ένα τέτοιο προσόν δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να αγνοηθεί από τον πασίγνωστο για την καχυποψία του Φίλιππο. Δεν αποκλείεται άλλωστε ο Αριστοτέλης, ως γιος έμπιστου αυλικού του Μακεδόνα βασιλιά, να δρούσε ήδη επί μία εικοσιαετία στην Αθήνα σαν πράκτορας των συμφερόντων του Φιλίππου κι έτσι η επιμονή του να καταλάβει την ηγεσία της Ακαδημίας, θα μπορούσε να ειδωθεί και ως απόπειρα πραγματοποίησης μιας πολιτικής αποστολής, που του είχε αναθέσει ο Μακεδόνας βασιλιάς, με δεδομένο ότι η σχολή του Πλάτωνα υπήρξε εξαρχής κέντρο εκπαίδευσης πλουσίων και ολιγαρχικών νέων και άρα μπορούσε εύκολα να μετατραπεί και σε φυτώριο στελεχών της φιλομακεδονικής παράταξης. Τα ίδια δεν γίνονται σήμερα στα διάφορα αμερικάνικα κολλέγια και τις γερμανικές σχολές;

Όπως κι αν έχει το πράγμα, το 341 πx - όταν ο αδρά αμειβόμενος σαραντατριάχρονος Αριστοτέλης είχε πλέον συμπληρώσει έναν χρόνο ως παιδαγωγός του δεκαπεντάχρονου βασιλόπαιδα Αλέξανδρου – σε μιαν άλλη άκρη της Ελλάδας, στη Σάμο, από μιαν οικογένεια φτωχών Αθηναίων κληρούχων, γεννήθηκε ο Επίκουρος, ο γιος του γραμματοδιδάσκαλου Νεοκλή, από το γένος των Φιλαϊδών.

Την επόμενη χρονιά, ο Φίλιππος έκρινε ότι ο δεκαεξάχρονος Αλέξανδρος είχε πλέον μορφωθεί αρκετά κι έτσι διέκοψε τις σπουδές του και του ανέθεσε τη διοίκηση της Μακεδονίας κατά τη διάρκεια της απουσίας του στο Βυζάντιο. Η επιλογή του αποδείχθηκε σοφή, διότι ο Αλέξανδρος, παρά το νεαρό της ηλικίας του κατάφερε να πνίξει στο αίμα την εξέγερση των Μαίδων και να καταστρέψει την πρωτεύουσά τους Ιαμφορίνα, κερδίζοντας έτσι την εκτίμηση και τον σεβασμό των Μακεδόνων πολεμιστών.

Δύο χρόνια αργότερα, το 338 πx, o Φίλιππος παρέταξε τις δυνάμεις του στη Χαιρώνεια, απέναντι στα ενωμένα στρατεύματα της Αθήνας, της Κορίνθου, της Κέρκυρας, της Λευκάδας, της Αχαΐας, των Μεγάρων, της Ακαρνανίας, της Εύβοιας και του Κοινού των Βοιωτών. Επικεφαλής του μακεδονικού ιππικού ήταν ο Αλέξανδρος. Οι σύμμαχοι νικήθηκαν, χίλιοι Αθηναίοι σκοτώθηκαν κι άλλοι δύο χιλιάδες αιχμαλωτίστηκαν. Ο δεκαοχτάχρονος Αλέξανδρος μπήκε για πρώτη φορά στην Αθήνα ως εκπρόσωπος του πατέρα του, ενώ ο Επίκουρος στη Σάμο συμπλήρωνε τα τρία του χρόνια.

Την επόμενη χρονιά, κι ενώ ο Αριστοτέλης συνέχιζε να κατοικεί στην Πέλλα και να τρέφεται από το πλούσιο βασιλικό ταμείο, ο Φίλιππος αποφάσισε να εκτοπίσει την μητέρα του Αλέξανδρου Ολυμπιάδα και να νυμφευθεί τη νεαρή και όμορφη Κλεοπάτρα. Εάν η τελευταία γεννούσε γιο, τότε ο Αλέξανδρος θα έχανε τα πρωτεία στη διαδοχή του μακεδονικού θρόνου. Έτσι ο Αλέξανδρος μαζί με τη μητέρα του αποχώρησαν εξοργισμένοι στην Ήπειρο αλλά πριν κλείσει χρόνος ο Αλέξανδρος επέστρεψε στην Πέλλα και συμφιλιώθηκε με τον πατέρα του. 

Το 336 πx o Φίλιππος πάντρεψε μια από τις θυγατέρες του με τον αδελφό της Ολυμπιάδας, που τον έλεγαν επίσης Αλέξανδρο. Προς τιμή τους διοργάνωσε μεγαλοπρεπείς γιορτές στις Αιγές, αλλά καθώς έμπαινε στο στάδιο για να προκηρύξει την έναρξη των αγώνων, τον δολοφόνησε ο σωματοφύλακάς του Παυσανίας.

Έτσι ο Αλέξανδρος, σε ηλικία είκοσι ετών, έγινε βασιλέας της Μακεδονίας και πρώτη του δουλειά ήταν να εξοντώσει όλους τους πιθανούς διεκδικητές του θρόνου του. Ο σαρανταοχτάχρονος Αριστοτέλης στάθηκε στο πλευρό του, με το αζημίωτο βέβαια, διότι την επόμενη χρονιά ζήτησε από τον νεαρό βασιλιά «επιδότηση» για να ιδρύσει τη δική του φιλοσοφική σχολή, όχι στην Πέλλα, ούτε στην Μίεζα, όπου δίδασκε μέχρι τότε, αλλά στην Αθήνα.

Στο μεταξύ ο Αλέξανδρος πολέμησε τους Τριβαλλούς, τους Γέτες, τους Ιλλυριούς, τους Παίονες και τους Αγριάνες, ενώ μόλις πληροφορήθηκε την αποστασία των Θηβαίων στράφηκε εναντίον τους, και παρά τη σθεναρή τους αντίσταση, κατάφερε να τους νικήσει. Αξίζει να σημειωθεί ότι πριν από τριανταπέντε μόλις χρόνια, μετά τη συντριβή των Σπαρτιατών στα Λεύκτρα το 371 πx, οι Θηβαίοι είχαν αναδειχθεί σε πρώτη πολιτική δύναμη στην Ελλάδα. Μετά τους υποσκέλισε ο Φίλιππος αλλά έπειτα από το θάνατο του τελευταίου, θεώρησαν εύκολο να απαλλαγούν από την μακεδονική επικυριαρχία και να ξαναζήσουν ίσως τα παλιά τους μεγαλεία.

Οι ελπίδες τους όμως διαψεύστηκαν από τις ισχυρές δυνάμεις του Αλεξάνδρου, που όχι μόνον νίκησε τους Θηβαίους αλλά τους τιμώρησε και παραδειγματικά, διατάζοντας τη θανάτωση έξι χιλιάδων πολιτών, την πώληση άλλων τριάντα χιλιάδων και την ισοπέδωση της πόλης του Κάδμου.

Όπως ήταν φυσικό η συμφορά που έπληξε τη Θήβα κατατρομοκράτησε όλες τις άλλες ελληνικές πόλεις, οι οποίες αναγνώρισαν θέλοντας και μη την πρωτοκαθεδρία του Μακεδόνα βασιλιά.

Έτσι το 335 πx, o εικοσάχρονος βασιλιάς Αλέξανδρος αναδείχθηκε σε απόλυτο σχεδόν μονάρχη της Ελλάδας, έχοντας βάψει τα χέρια του στο αίμα χιλιάδων ανθρώπων, βαρβάρων και Ελλήνων, ο σαρανταεννιάχρονος Αριστοτέλης πήγε στην Αθήνα, με άφθονα χρήματα του Αλέξανδρου και ίδρυσε τη δική του φιλοσοφική σχολή στο Λύκειο, ανάμεσα στο Λυκαβηττό και τον Ιλισό, οικοδομώντας μεγαλοπρεπή κτήρια και εντυπωσιακές στοές για φιλοσοφικούς περιπάτους, ώστε να προσελκύει πλούσιους νεαρούς από όλη την Ελλάδα και να τους καλλιεργεί φιλομοναρχικές πεποιθήσεις, ενώ στη Σάμο ο μικρός Επίκουρος συμπλήρωνε παίζοντας με τα αδέλφια του τα έξι του χρόνια.

Το 334 πx αφήνοντας τοποτηρητή του τον Αντίπατρο, ο Αλέξανδρος ξεκίνησε τη μεγάλη του εκστρατεία ενάντια στην περσική αυτοκρατορία. Νίκησε την ίδια χρονιά τους Πέρσες στο Γρανικό, κατέβαλε όλα τα μικρασιατικά παράλια, προχώρησε στην Καππαδοκία, πέρασε τις Κιλίκιες πύλες, νίκησε για δεύτερη φορά τους Πέρσες στην Ισσό, το 333 πx, κατέλαβε έπειτα από σκληρές μάχες τα λιμάνια της Φοινίκης και της Φιλιστίας, κατέκτησε την Αίγυπτο, θεμελίωσε την Αλεξάνδρεια, νίκησε για τρίτη φορά τους Πέρσες στα Γαυγάμηλα, το 331 πx, σκότωσε τον Φιλώτα, ως συνομώτη, δολοφόνησε τον Παρμενίωνα, ως πατέρα του Φιλώτα, εκτέλεσε τον ιστορικό Καλλισθένη, ανιψιό του Προξένου, επειδή σχολίασε αρνητικά την επιβολή της προσκύνησης, πέρασε πέντε χρόνια πολεμώντας άσκοπα τους λαούς της Βακτριανής, νίκησε το 326 πx, τον Ινδό βασιλιά Παουράβα, γνωστότερο ως Πώρο, κι αφού χάρη στην παρέμβαση του ετοιμοθάνατου από αρρώστιες στρατηγού Κοίνου, σταμάτησε επιτέλους την ξέφρενη πορεία του προς την ανατολή, επέστρεψε το 324 πx στα Σούσα, αυτοανακηρύχθηκε διάδοχος των Αχαιμενιδών, επέβαλε μικτούς γάμους Μακεδόνων με Περσίδες, και πέθανε στις αρχές του καλοκαιριού του 323 πx, στη Βαβυλώνα, σε ηλικία τριάντα τριών ετών.

Τη χρονιά του θανάτου του Αλεξάνδρου ο Αριστοτέλης ήταν εξήντα ενός ετών και δίδασκε περπατώντας κάτω από τις πολυτελείς στοές του αθηναϊκού Λυκείου του, τα ίχνη του οποίου εντοπίστηκαν σήμερα από την οδό Ρηγίλλης έως το Πολεμικό Μουσείο, κατά μήκος της λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας, ενώ ο Επίκουρος ήταν δεκαοχτώ χρονών και ήρθε από τη Σάμο στην Αθήνα, προκειμένου να εκπληρώσει τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις. Ήδη στα δεκατέσσερά του ο πανέξυπνος Επίκουρος είχε σχολιάσει εύστοχα το στίχο του Ησίοδου «εν αρχή εγεννήθη το χάος», λέγοντας «το χάος πόθεν εγεννήθη;»

Λίγο πριν πεθάνει ο Αλέξανδρος στη Βαβυλώνα έδωσε το δαχτυλίδι του, σύμβολο της βασιλικής εξουσίας, στον στρατηγό Περδίκκα, ο οποίος αμέσως μετά το θάνατο του βασιλιά πρωτοστάτησε στη διαμάχη της διαδοχής, εκτελώντας για παράδειγμα τους πρωτοστάτες μιας διαμαρτυρίας των πεζεταίρων. Στη συνέχεια προσεταιρίστηκε τον Αρριδαίο, ένα ηλίθιο ετεροθαλή αδελφό του Αλεξάνδρου, τον οποίο ανακήρυξε συμβασιλέα μαζί με τον αγέννητο ακόμη γιο της Ρωξάνης. Η Ρωξάνη τελικά γέννησε γιο, και ο Περδίκκας, ως επίτροπος ενός βλαμμένου κι ενός βρέφους απέκτησε τεράστια δύναμη. Μια από τις πρώτες του ενέργειες ήταν να στραφεί ενάντια στις κτήσεις των συμμαχικών πόλεων που αποστάτησαν, όπως η Αθήνα, και ως εκ τούτου έδιωξε τους Αθηναίους κληρούχους από τη Σάμο, με αποτέλεσμα η οικογένεια του Επίκουρου να οδηγηθεί στην εξορία.

Στη συνέχεια ο Περδίκκας βρήκε απέναντί του τις συνασπισμένες δυνάμεις των άλλων επιγόνων, όπως του Αντίγονου, του Κρατερού, του Αντίπατρου και του Πτολεμαίου. Στη σύγκρουση που ακολούθησε ο στρατός του στασίασε και ο ίδιος δολοφονήθηκε μέσα στη σκηνή του από τον Σέλευκο, τον Πίθωνα και τον Αντιγένη.

Στο μεταξύ στην Αθήνα, το 323 πx, μόλις διαδώθηκε η είδηση του θανάτου του Αλεξάνδρου, οι αντιμακεδόνες πολιτικοί ηγέτες σήκωσαν κεφάλι και στράφηκαν ενάντια στο κέντρο της φιλομακεδονικής παράταξης που δεν ήταν άλλο από το Λύκειο του Αριστοτέλη. Του απάγγειλαν κατηγορίες για ασέβεια, εφόσον είχε υψώσει λατρευτικό βωμό προς τιμή του εσταυρωμένου τύραννου Ερμία, με αποτέλεσμα ο Αριστοτέλης να διαφύγει έντρομος στη Χαλκίδα, μαζί με την ερωμένη του, την εταίρα Ερπυλλίδα. Εκεί πέθανε τον επόμενο χρόνο από κατάθλιψη, ενώ τη διεύθυνση της σχολής του στην Αθήνα, ανέλαβε ο Ερέσιος Θεόφραστος.

Στη συνέχεια η αθηναϊκή Εκκλησία του Δήμου με πρόταση του Υπερείδη κήρυξε τον πόλεμο ενάντια στον ακέφαλο μακεδονικό θρόνο, τοποτηρητής του οποίου στην Πέλλα ήταν ο στρατηγός Αντίπατρος. Ο εμπειροπόλεμος στρατηγός Λεωσθένης ανέλαβε την ηγεσία του αθηναϊκού και συμμαχικού στρατού και ξεκίνησε αμέσως προς τις Θερμοπύλες. Μαζί με τους Αθηναίους συμπορεύτηκαν οι Αιτωλοί, οι Αχαιοί, οι Αρκάδες και οι Κορίνθιοι. Στην πρώτη σύγκρουση οι σύμμαχοι νίκησαν και ο Αντίπατρος αναγκάστηκε να κλειστεί πίσω από τα τείχη της Λαμίας, γι’ αυτό και ο πόλεμος αυτός ονομάστηκε «Λαμιακός». Αλλά ο μακεδονικός στόλος συνέτριψε τον αθηναϊκό στις Εχινάδες, έξω από τη Ναύπακτο.

Ο Λεωσθένης συνέχισε να πολιορκεί ωστόσο τον Αντίπατρο στη Λαμία, μέχρι που τραυματίστηκε και πέθανε. Τον αντικατέστησε ο Αντίφιλος, ο οποίος αφήνοντας μια μικρή φρουρά στη Λαμία, προχώρησε προς τη Θεσσαλία, για να αντιμετωπίσει τον Λεοννάτο, που ερχόταν σε βοήθεια του Αντίπατρου. Σε μια πρώτη ιππομαχία, ο Λεοννάτος σκοτώθηκε, αλλά ο στρατός του κατάφερε να ενωθεί με τις δυνάμεις του πολιορκημένου Αντίπατρου, ενώ στην περιοχή κατέφθασε και η πρόσθετη μακεδονική δύναμη του Κρατερού.

Οι δυο αντίπαλοι συγκρούστηκαν το 322 πx στην Κραννώνα της Θεσσαλίας, κοντά στο σημερινό Κιλελέρ, και ενώ το αθηναϊκό ιππικό συνέτριψε το μακεδονικό, η πεζή μακεδονική φάλαγγα αποδείχθηκε ισχυρότερη και χάρισε τη νίκη στον Αντίπατρο, ο οποίος πέρασε στη συνέχεια ανενόχλητος τις Θερμοπύλες και στρατοπέδευσε έξω από την κατεστραμμένη Θήβα.

Στο μεταξύ ο μακεδονικός στόλος έφτασε έξω από τα παράλια της Αττικής, αλλά με μια εξέχουσα διπλωματική κίνηση, ο Αθηναίος ρήτορας Φωκίων, έπεισε τον Μακεδόνα ναύαρχο Κλείτο να μην κάνει απόβαση, ενώ στη συνέχεια πήγε στη Θήβα, όπου έπεισε και τον Αντίπατρο να μην εισβάλει στην ανυπεράσπιστη Αθήνα.

Ο Αντίπατρος συμφώνησε αλλά επέβαλε τους όρους του:

• Να αλλάξει το αθηναϊκό πολίτευμα από δημοκρατικό σε ολιγαρχικό, και να έχουν πολιτικά δικαιώματα μόνον οι πλούσιοι, με περιουσία μεγαλύτερη των 2.000 αττικών δραχμών.
• Να εγκατασταθεί μακεδονική φρουρά στη Μουνιχία.
• Να παραιτηθεί η Αθήνα από τις κτήσεις της στα νησιά Ίμβρο, Λήμνο, Σκύρο και Σάμο.
• Να πληρώσει ο αθηναϊκός δήμος τα έξοδα του Λαμιακού πολέμου.
• Να παραδοθούν στους Μακεδόνες όλοι οι ηγέτες της αντιμακεδονικής παράταξης, με επικεφαλής τον Υπερείδη και τον Δημοσθένη.

Δεν ξέρουμε εάν ο Επίκουρος πολέμησε στον Λαμιακό πόλεμο. Το σίγουρο είναι ότι κατά τη διάρκειά του βρισκόταν στην Αθήνα και εκπλήρωνε τη στρατιωτική του θητεία, οπότε είτε στάλθηκε πράγματι στο μέτωπο μαζί με τους άλλους Αθηναίους πολίτες είτε ως άπειρος νεοσύλλεκτος παρέμεινε στη φρουρά της πόλης. Πάντως έχασε οπωσδήποτε τα πολιτικά του δικαιώματα, εφόσον δεν είχε περιουσία 2000 δραχμών, βίωσε την ταπείνωση της πόλης του κι είδε τους ανελέητους διωγμούς των ηγετών της αντιμακεδονικής παράταξης, που ξεκίνησαν το φθινόπωρο του 322 πx. Όσοι αντιμακεδόνες πολιτικοί συλλαμβάνονταν, οδηγούνταν ενώπιον του Αντίπατρου, που τους εκτελούσε έπειτα από φριχτά βασανιστήρια. Χαρακτηριστική η περίπτωση του μεγάλου ρήτορα Υπερείδη, που ο Μακεδόνας στρατηγός του έκοψε τη γλώσσα πριν τον θανατώσει, ενώ ο Δημοσθένης γλύτωσε την τελευταία στιγμή από τους διώκτες του προτιμώντας να αυτοκτονήσει στο ναό του Ποσειδώνα στον Πόρο.

Το 321 πx o Επίκουρος γύρισε στην Ιωνία, αλλά στο μεταξύ ο Περδίκκας είχε διώξει τους Αθηναίους κληρούχους από τη Σάμο και η οικογένεια του φιλόσοφου κατέφυγε στην Κολοφώνα, στην απέναντι μικρασιατική ακτή. Ακολούθησαν οι περιπλανήσεις του Επίκουρου σε διάφορους τόπους, μεταξύ των οποίων και στη Μυτιλήνη, όπου ήρθε σε ρήξη με τους πλατωνικούς και τελικά στη Λάμψακο, όπου ολοκλήρωσε τη φιλοσοφική θεωρία του και απόκτησε τους πρώτους αξιόλογους μαθητές.

Έμεινε εκεί έως το 306 πx, κι ο λόγος δεν ήταν μόνον η καλή συντροφιά των Λαμψακηνών φίλων του, αλλά και το γεγονός ότι δεν μπορούσε να επιστρέψει στην Αθήνα, εξαιτίας της στέρησης των πολιτικών του δικαιωμάτων.

Γνωρίζουμε ότι το 307 πx o Δημήτριος ο Πολιορκητής, για δικούς του πολιτικούς λόγους, απελευθέρωσε τους Αθηναίους από την επικυριαρχία του Κάσσανδρου, ο οποίος διαδέχθηκε τον πατέρα του Αντίπατρο στην ηγεσία της Μακεδονίας, και επέδειξε με έναν ιδιαίτερο τρόπο τον σεβασμό του στην μνήμη του Αλεξάνδρου, εφόσον σκότωσε το 316 πx την Ολυμπιάδα και δολοφόνησε το 310 τη Ρωξάνη μαζί με τον δεκατριάχρονο γιο του μεγάλου στρατηλάτη. Ανοικοδόμησε πάντως τη Θήβα και ίδρυσε την πόλη της Θεσσαλονίκης, που της χάρισε το όνομα της γυναίκας του.

Οι Αθηναίοι, ενθουσιασμένοι από την παρέμβαση του Δημήτριου, και την αποκατάσταση της δημοκρατίας, τον ανακήρυξαν μαζί με τον πατέρα του ως «Θεό Σωτήρα», του έστησαν βωμό και του επέτρεψαν να εγκατασταθεί μέσα στον Παρθενώνα μαζί με όλες τις παλλακίδες του.

Δυο χρόνια αργότερα ο Επίκουρος παρέα με τον Έρμαρχο τον Μυτιληναίο και τους Λαμψακηνούς Μητρόδωρο, Ιδομενέα, Λεοντέα, Κολώτη, Πολύαινο και Θεμίστα ήρθε στην Αθήνα, αγόρασε ένα κομμάτι γης, ανάμεσα στο Δίπυλο και την Ακαδημία, κοντά στη σημερινή πλατεία Μεταξουργείου, έστησε τη φιλοσοφική σχολή του Κήπου, κι άρχισε να διδάσκει δωρεάν τα μεγάλα του διδάγματα, τα οποία δεν απευθύνονταν μόνον σε εκλεκτούς γόνους πλούσιων οικογενειών, όπως συνέβαινε στις σχολές του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, αλλά στον κάθε άνθρωπο, είτε ήταν πλούσιος ή φτωχός, είτε ήταν ελεύθερος ή δούλος, είτε ήταν άνδρας ή γυναίκα.

Έζησε εκεί διδάσκοντας και γράφοντας για τα επόμενα τριάντα έξι χρόνια, αρνούμενος να εισπράξει ακριβά δίδακτρα, παρά μόνον μικρές εθελοντικές συνεισφορές, πάμφτωχος αλλά ελεύθερος στο σώμα και στο πνεύμα, χωρίς μεγαλοπρεπή κτήρια, χωρίς ενισχύσεις από ηγεμόνες, χωρίς παροχή εκδουλεύσεων στους ισχυρούς, χωρίς προσφορά υπηρεσιών επί μισθώ στον δήμο, χωρίς να αμειφθεί ουσιαστικά ποτέ για την ανεκτίμητη προσφορά του στην ανθρωπότητα…

Δεν είναι λοιπόν δυνατόν να εκτιμά κανείς ταυτόχρονα τον αναίμακτο και αφιλοχρήματο Επίκουρο, τον αιματοβαμμένο υπερφιλόδοξο Μακεδόνα μονάρχη και τον αργυρώνητο δάσκαλό του Αριστοτέλη, για τον απλούστατο λόγο ότι ο γιος του Νεοκλή υπέστη όλα τα δεινά της μακεδονικής επικυριαρχίας στην πατρίδα του. Μεγάλωσε με τον απόηχο της μάχης της Χαιρώνειας, έγινε Αθηναίος στρατιώτης στη διάρκεια του Λαμιακού πολέμου, βίωσε τις εξευτελιστικές συνέπειες της ήττας, έχασε λόγω πενίας τα πολιτικά του δικαιώματα, είδε την οικογένειά του να εξορίζεται από τη Σάμο, κι έμεινε ο ίδιος εξόριστος από την Αθήνα επί δεκαπέντε χρόνια, μέχρι που την είδε να ελευθερώνεται από τον γελοίο επίγονο Δημήτριο, μια πολιτική λύτρωση που ισοδυναμούσε μ’ ένα ακόμη εξευτελισμό.

Πράγμα που σημαίνει ότι είτε συμπαθεί κανείς τον Αθηναίο Επίκουρο, τον δημοκράτη, τον ανθρωπιστή, τον φιλάνθρωπο, είτε θαυμάζει τους απόλυτους μονάρχες, που έσφαζαν ανελέητα συγγενείς, φίλους και εχθρούς, είτε τέλος εκτιμά τα υποχείρια των μοναρχών, ακόμη κι εάν διακρίνονταν για την πολυμάθειά τους, όπως ο Σταγειρίτης. Δεν γίνεται όμως να εκτιμά εξίσου και τους τρεις, διότι εάν συμβαίνει αυτό τότε η εκτίμησή του για τα πρόσωπα αυτά βασίζεται είτε στην άγνοια, είτε στην άνοια, είτε στην παράνοια.

Στο κάτω κάτω από την βιογραφία του Επίκουρου που μας παρέχει ο Διογένης Λαέρτιος μαθαίνουμε ότι ο δάσκαλος του Κήπου, δεν κρατούσε τη γλώσσα του και χαρακτήριζε τους πλατωνικούς «διονυσιοκόλακες», τον Πλάτωνα «χρυσό» και τον Αριστοτέλη «άσωτο», ευτελιστικοί χαρακτηρισμοί οι οποίοι μπορούν να ερμηνευτούν ως εξής: «διονυσιοκόλακες» οι πλατωνικοί, επειδή ο δάσκαλός τους υπηρέτησε για αρκετά χρόνια τους δυο τυράννους των Συρακουσών, «χρυσό» τον ίδιο τον Πλάτωνα, μάλλον λόγω των ακριβών διδάκτρων που απαιτούσε από τους μαθητές του, και «άσωτο» τον Αριστοτέλη, ίσως επειδή σπαταλούσε πολλά χρήματα με τις εταίρες, όπως η αγαπημένη του Ερπυλλίδα.

Κάτι παραπάνω θα ήξερε για όλους αυτούς ο δάσκαλος του Κήπου, από τους σημερινούς απληροφόρητους κατά κανόνα θαυμαστές τους…

Ποια κόμματα είναι υπέρ του Διαχωρισμού Εκκλησίας - Κράτους. Οι θέσεις τους.

Με αφορμή τις επερχόμενες εκλογές της Κυριακής, σκέφθηκα να κάνω μία αποτίμηση σχετικά με τις θέσεις των κομμάτων αναφορικά στον διαχωρισμό κράτους - εκκλησίας, δεδομένου ότι μόνο ένα ( η Φιλελεύθερη Συμμαχία) , ανταποκρίθηκε στο σχετικό ερωτηματολόγιο της Ένωσης Αθέων. Αντίστοιχη ερώτηση υπέβαλλε προς τα κόμματα και ο Ιερός Σύνδεσμος Κληρικών Ελλάδος , με θέμα την μισθοδοσία του, η οποία σήμερα επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό με 200 εκ.ευρώ ετησίως (http://agioritikovima.blogspot.com/2012/04/blog-post_9734.html) .

Ως γνωστόν , το εν λόγω ζήτημα είναι ιδιαίτερα ακανθώδες, μιας και η χώρα μας παραμένει μία από τις ελάχιστες ευρωπαϊκές, όπου θεσμοθετημένα η εκκλησία αναμειγνύεται στα του κράτους και αντιστρόφως. Τούτο συνεπάγεται σωρεία προβλημάτων στην εύρυθμη λειτουργία του κράτους, στην νομοθεσία  και στις συναλλαγές των πολιτών μαζί του,  κυρίως σε ο,τι αφορά στην ελλειπή νομοθεσία περί ατομικών δικαιωμάτων και στην περιορισμένη άσκηση των συνταγματικών δικαιωμάτων περί ανεξιθρησκείας,αυτοδιάθεσης, ελευθερίας της έκφρασης , του τύπου κ.ο.κ. 

Είναι χαρακτηριστικό το γενονός, ότι στο Σύνταγμα της Ελλάδος , αναθεωρημένο και όπως ισχύει σήμερα, οι σχέσεις μεταξύ του Ελληνικού Κράτους και της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, ρυθμίζονται από το άρθρο 3, πριν από τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα που ρυθμίζονται αμέσως κατόπιν ( άρθρα 4-29), αυτό και μόνον δείχνει σε τι έχει δώσει προτεραιότητα ο νομοθέτης στην χώρα μας. Επιπλέον, διαθέτουμε ένα από τα ελάχιστα δημοκρατικά συντάγματα παγκοσμίως, όπου το προοίμιό του δεν επικαλείται τον ελληνικό λαό, αλλά την αγία ομοούσιο Τριάδα. 

 Η διαπλοκή μεταξύ Κράτους και εκκλησίας, πέραν των πολλαπλών και επιβεβαιωμένων περιπτώσεων διαφθοράς, έχει επιπτώσεις στις καθημερινές  συναλλαγές των πολιτών με το κράτος, δεδομένου ότι σε αρκετές διαδικασίες  δεν είναι αποσαφηνισμένο , ότι οφείλουν να προσέρχονται και να συμμετέχουν σε αυτές με την ιδιότητα του πολίτη και όχι του πιστού ( θρησκευτικές ορκωμοσίες, αναγραφή θρησκεύματος στους τίτλους απολυτηρίων , πιστοποιητικό βάπτισης, ισοδύναμο με πιστοποιητικό ονοματοδοσίας κ.ο.κ. ) . Επιπλέον , εγείρονται σοβαρά ερωτηματικά σχετικά με το πόσο δίκαιο και ισόνομο είναι να υφίστανται συλλήβδην οι  πολίτες φορολογικές επιβαρύνσεις για την μισθοδοσία των ορθοδόξων ιερέων, ανεξαρτήτως αν οι ίδιοι είναι ορθόδοξοι, ή όχι και κατά πόσον ο χρεοκοπημένος μας κρατικός προϋπολογισμός , οφείλει να παρέχει εξόφθαλμες φοροελαφρύνσεις στις εκκλησιαστικές επιχειρήσεις.

Αφού εξετάσθηκαν οι ιδρυτικές διακηρύξεις , οι θέσεις και τα προεκλογικά προγράμματα και των 29 κομμάτων που θα συμμετέχουν στις προσεχείς εκλογές, παρουσιάζονται μόνο όσα κόμματα έχουν γραπτές θέσεις υπέρ του διαχωρισμού Κράτους - Εκκλησιών. Ήσσονα αριστερά κόμματα που συμμετέχουν στις εκλογές και που ως γνωστόν , είναι θεωρητικά υπέρ του διαχωρισμού (  Ανταρσύα, Μλ- Κκε, Οακε και Οκδε) , αλλά δεν έχουν αναρτημένο στις ιστοσελίδες τους κάτι σχετικό επ' αυτού , παραλήφθηκαν για ευνόητους λόγους. Ίσως, αν τύχει να διαβάσουν αυτό το άρθρο, να το εκλάβουν ως μία αφορμή ,ώστε να ενημερώσουν τις σελίδες τους και να τις κάνουν λιγότερο χαοτικές για τον χρήστη που περιηγείται σε αυτές. Επίσης παραλήφθηκαν οι θέσεις (;;;) του Πασοκ και της Ν.Δ. , δεδομένου ότι ως κόμματα εξουσίας , δεν έκαναν κάτι έμπρακτο επ' αυτού του ζητήματος, καθώς και τηλεοπτικές συνεντεύξεις πολιτικών αρχηγών ( φερ' ειπείν της Ντόρας Μπακογιάννη), που μπορεί να εκφράζονται θετικά υπέρ του διαχωρισμού , αλλά τα αρχεία του κόμματός τους δεν αναφέρουν κάτι σχετικό.

Η λίστα λοιπόν των κομμάτων που εκφράζονται υπέρ του Διαχωρισμού, είναι αλφαβητικά η εξής:

1. Δημιουργία Ξανά - Θάνος Τζήμερος.

(http://www.dimiourgiaxana.gr/index.php/sxeseis-kratous-ekklision).

Ένα εκτενέστατο κεφάλαιο, όπου προτείνεται ο πλήρης διαχωρισμός Κράτους- εκκλησίας και μετατροπή της τελευταίας σε Ν.Π.Ι.Δ., απεμπλοκή του κράτους από την μισθοδοσία των Ιερέων, δημιουργία Μητρώου Εκκλησιαστικής περιουσίας, όπου τα ακίνητά της που αποφέρουν εισόδημα, θα φορολογούνται όπως για κάθε Έλληνα , κατάργηση της συνταγματικής απαγόρευσης περί προσηλυτισμού, κατάργηση θρησκευτικής ορκωμοσίας των κρατικών λειτουργών, κατάργηση της μουσουλμανικής Σαρίας και εκκλησιαστικών νόμων/ τακτικών που αντιβαίνουν τους νόμους του κράτους ( απαγόρευση μετάγγισης αίματος, κλειτοριδοεκτομή κ.ο.κ.), αντικατάσταση του μαθήματος των θρησκευτικών με ένα μάθημα θρησκειολογίας κλπ.

2. Δημοκρατική Αριστερά- Φώτης Κουβέλης

 ( π.4.2.15 - σελ.57-58 των πρακτικών του συνεδρίου του κόμματος

http://www.scribd.com/doc/89022991/theseis1odhmar).

Οι θέσεις του κόμματος είναι παρόμοιες με τις παραπάνω, αν και όχι τόσο εκτενείς.

3. Δράση  &  Φιλελεύθερη Συμμαχία. -  Στ. Μάνος & Γρ. Βαλλιανάτος

 (Σελ. 14-16 της ιδρυτικής διακήρυξης του κόμματος http://www.greekliberals.net/fis/documents/PROGRAMMA.pdf)

Η Φ.Σ. διαθέτει ένα εξίσου  εκτενέστατο και παρεμφερές ως προς το πνεύμα του πρόγραμμα με αυτό της  Δ.Ξ.  . Η βασική διαφορά αφορά στην εκκλησιαστική  περιουσία. Ο Συνδυασμός προτείνει επιστροφή της εκκλησιαστικής περιουσίας που σήμερα διαχειρίζεται το ελληνικό κράτος, προκειμένου να ανταποκρίνεται στην μισθοδοσία του κλήρου, αντίθετα η Δ.Ξ. δεν ξεκαθαρίζει κάτι επ' αυτού, αλλά προτείνει προαιρετική ενίσχυση των εκκλησιαστικών οργανισμών μέσω της φορολογικής δήλωσης των πολιτών. Αξίζει κανείς επίσης να διαβάσει τις εξαιρετικά φιλελεύθερες θέσεις του κόμματος σε ο,τι αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα ( είναι ίσως και το μοναδικό κόμμα που έχει ξεχωριστό κεφάλαιο γι' αυτά) , όπου δίνονται σαφείς απαντήσεις σε ακανθώδη προβλήματα της ελληνικής νομοθεσίας, τα οποία μέχρι σήμερα οφείλονται σχεδόν σε αποκλειστικό βαθμό, λόγω της ανάμειξης των εκκλησιών στην νομοθεσία του κράτους, σε ό,τι αφορά τις διακρίσεις των μειονοτικών ομάδων ( εθνικών, σεξουαλικών κλπ) . Μεταξύ άλλων υπάρχει η ιδιαίτερα καινοτόμος πρόταση περί  «Βιολογικής Διαθήκης», όπου ο πολίτης επιλέγει μεταξύ ταφής/ αποτέφρωσης/δωρεάς του σώματός ή των οργάνων του και θρησκευτικής/πολιτικής κηδείας. 

4.  ΚΚΕ - Αλ. Παπαρήγα

( πρόταση νόμου : http://www.kke.gr/dhmokratika_dikaiomata/diaxorismos_ekklhsias_kai_kratoys_-_protash_nomoy_toy_kke).

Το Κκε είχε καταθέσει πρόταση νόμου: «για το διαχωρισμό της Εκκλησίας από το Κράτος, που στις σημερινές συνθήκες γίνεται ακόμα περισσότερο αναγκαία... αποτελεί πάγιο δημοκρατικό αίτημα... Είναι προς το συμφέρον του λαού, και των ίδιων των θρησκευόμενων, του ίδιου του λαϊκού κλήρου, να αγωνιστούν για τον πλήρη διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους... Η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ έχουν επανειλημμένα απορρίψει το αίτημα του διαχωρισμού εκκλησίας - κράτους. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα δύο κόμματα αρνήθηκαν ακόμη και να συζητήσουν την πρόταση του ΚΚΕ κατά την τελευταία αναθεώρηση του Συντάγματος, το οποίο πρότεινε να καταργηθεί το άρθρο 3 και να αναθεωρηθούν τα υπόλοιπα σχετικά...»  Η  πρόταση νόμου είναι εκτενέστατη, κυρίως σε ο,τι αφορά το συνταγματικό σκέλος του διαχωρισμού. Συγκεκριμένα προτείνει να καταργηθούν:

α. Η εισαγωγική αναφορά του Συντάγματος «στο όνομα της Αγίας Τριάδας».

β. Το άρθρο 3 που ορίζει ότι κρατούσα θρησκεία είναι η ορθόδοξη.

γ. Το άρθρο 14 παρ. 3^α που επιτρέπει την κατάσχεση εντύπου με εισαγγελική εντολή για προσβολή της χριστιανικής και κάθε άλλης γνωστής θρησκείας.

δ. Το άρθρο 16 παρ. 2 που αναγορεύει σε σκοπό της εκπαίδευσης την ανάπτυξη της θρησκευτικής συνείδησης.

ε. Το άρθρο 18 παρ. 8 που ορίζει ότι δεν μπορούν να απαλλοτριωθούν αγροτικές εκτάσεις και περιουσία ορισμένων μονών και πατριαρχείων.

στ. Να τροποποιηθεί το άρθρο 33 παρ. 2 που ορίζει ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, κατά την ανάληψη των καθηκόντων του, ορκίζεται στο όνομα της Αγίας Τριάδας.

ζ. Το ίδιο πρέπει να τροποποιηθεί το άρθρο 59 περί ορκωμοσίας βουλευτών, έτσι ώστε οι βουλευτές να επικαλούνται τη συνείδησή τους χωρίς θρησκευτικό όρκο.

η. Είναι αναγκαία η αναθεώρηση του άρθρου 13 του Συντάγματος, έτσι ώστε να κατοχυρώνει πλήρως την ελευθερία συνείδησης.

Το μειονέκτημά της όμως είναι, πως πέραν όμως της μετατροπής της Εκκλησίας της Ελλάδος και των εξαρτωμένων από αυτήν Νομικών Πρόσωπων Δημοσίου Δικαίου (μητροπόλεις, ενορίες, κ.ά.) σε Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου, - πράγμα που αποτελεί ούτως ή άλλως πάγιο αίτημα και όλων των  κομμάτων, που υποστηρίζουν τον Διαχωρισμό-  δεν γίνεται καμία πρόταση, πέραν της φορολογίας,  για την εκκλησιαστική περιουσία και την μισθοδοσία των κληρικών, ζητήματα τα οποία χαρακτηρίζονται ως ιδιαίτερα ακανθώδη , «για τα οποία  απαιτείται μια καλύτερη ουσιαστική, νομική και πολιτική, προετοιμασία».

5. Οικολόγοι Πράσινοι - 6μελής εκτελεστική επιτροπή

 (http://sfrang.blogspot.com/2012/04/blog-post_29.htm).

Το κόμμα δεν λαμβάνει θέση ως προς τον διαχωρισμό εκκλησίας κράτους και συνταγματικές ή εκπαιδευτικές παρεμβάσεις στον τομέα αυτόν. Μιλάει όμως για επανεξέταση των νόμων και των διατάξεων περί της μισθοδοσίας και της εκκλησιαστικής περιουσίας. Επίσης, εν αντιθέσει με τα προηγούμενα προβλέπει κατάργηση των διατάξεων που αφορούν στην Ναοδομία.

6.Σύριζα - Αλ. Τσίπρας

( παρ. 17 http://www.syriza.gr/index.php?option=com_k2&view=item&layout=item&id=617&Itemid=170).

Προτείνει επίσης, τον πλήρη διαχωρισμό εκκλησίας κράτους με ανάλογες  συνταγματικές ,όπως και εκπαιδευτικές ρυθμίσεις . Για την μισθοδοσία των κληρικών δεν έχει καταγεγραμμένη πρόβλεψη. Αναφορικά στην εκκλησιαστική περιουσία προτείνει : επιστροφή στο Κράτος της μεγάλης ακίνητης εκκλησιαστικής και μοναστηριακής περιουσίας και απόδοσή της σε ακτήμονες και σε δημόσια χρήση.  Βέβαια, ανεξάρτητα από τις θέσεις του κόμματος, ο πρόεδρός του είχε πρόσφατα δηλώσει ότι «η εκκλησιαστική περιουσία είναι sui generis» http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=280018

Επίσης, 2 ακόμη κόμματα κάνουν έμμεσο λόγο στα φόρα και σε αρθρογραφία τους :

Η Ένωση Κεντρώων - Β. Λεβέντης,  όπου σε άρθρο της ( 8 Μαρτίου 2009 http://www.antidiaploki.gr/old_comments.htm) αναφέρει : 

«Για το ζήτημα των σχέσεων Εκκλησίας-Κράτους η Ένωση Κεντρώων πιστεύει ότι πρέπει να μπούν σε μια νέα πορεία αυτοτέλειας της Εκκλησίας, ανεξαρτησίας, ακόμη και διαχωρισμού. Ωστόσο, το προέχον δεν είναι να χωρίσουμε την Εκκλησία από το Κράτος τόσο, όσο να υποχρεώσουμε την Εκκλησία να αξιοποιήσει την περιουσία της και να γίνεται διαχειριστικός έλεγχος στην διαχείρηση της περιουσίας αυτής και οικονομικός έλεγχος στις Μητροπόλεις που μέχρι σήμερα είναι τελείως ανεξέλεγκτες.

Η περιουσία της Εκκλησίας έχει τρεις σκοπούς. Την στήριξη του φιλανθρωπικού έργου, την οικονομική στήριξη των κληρικών και την χρηματοδότηση ιεραποστολής σε όλο τον κόσμο. Αυτοί οι στόχοι πρέπει να εκπληρωθούν και όχι να βλέπουμε την περιουσία της Εκκλησίας σαν αποκούμπι ενος χρεωκοπημένου κράτους. Εάν πάνω σε αυτή τη λογική βαδίσουμε, ο διαχωρισμός Εκκλησίας-Κράτους σε 4-5 χρόνια θα είναι εύκολος και δεν θα προσκρούει στην στείρα αντίδραση της Ιεραρχίας.

Και η ΟΑΚΚΕ – Οργάνωση για την Ανασυγκρότηση του ΚΚΕ,

που στην ιστοσελίδα της παραθέτει ένα άρθρο (http://www.oakke.gr/na439_440/thriskef440.htm) υπέρ της απόσυρσης της υπουργικής εγκυκλίου που καταργεί την εξαίρεση από το μάθημα των θρησκευτικών και εξηγεί εκτενώς την θέση Μαρξισμού -  Λενινισμού για τις θρησκείες 

Να τι φταίει κύριε Βάρναλη...

 

Ποιος φταίει; ποιος φταίει; Kανένα στόμα
δεν τό βρε και δεν τό πε ακόμα. 

 

― Φταίει το ζαβό το ριζικό μας;
― Φταίει ο Θεός που μας μισεί;
― Φταίει το κεφάλι το κακό μας; 

― Φταίει πρώτ' απ' όλα το κρασί!

,εγραφες πριν ενενήντα χρόνια. Σήμερα, νομίζω πως υπάρχουν πολλά στόματα που λένε ευθαρσώς τι φταίει, το θέμα είναι ότι δεν εισακούγονται, γιατί δεν κάνουν καταλήψεις, ούτε απεργίες, ούτε σπάνε μάρμαρα και οι φωνές τους , ορθολογικές και πολιτισμένες, χάνονται κάτω από την οχλοβοή της συνθηματολογίας των τηλεπαραθύρων και της πλατείας Συντάγματος. 

Την τελευταία τριετία παρακολουθώ ΟΛΜΕ  να προωθεί την ιδέα των μαύρων περιβραχιονίων στους μαθητές κατά τις μαθητικές παρελάσεις, ν' απεργεί, ν' απέχει, να υποστηρίζει τις καταλήψεις των σχολείων και πραγματικά θλίβομαι γι' αυτό το συνδικάτο της παιδείας, που  αναλώνει την μαχητικότητά του στην υλικοτεχνική συρρίκνωση των σχολείων και των μισθών του και όχι στην ουσία του προβλήματος, που δεν είναι άλλη από τον επανακαθορισμό των ΣΤΟΧΩΝ της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. 

Χρειαζόμαστε μια παιδεία, που από την πρώτη μέρα εισαγωγής του παιδιού στο σχολείο να απόσκοπεί σε ένα πράγμα, στο να τον αναθρέψει ως έναν ενσυνείδητο και ευσυνείδητο ΕΝΕΡΓΟ ΠΟΛΙΤΗ, με κριτική σκέψη και εξοπλισμένο με βασικές εγκυκλοπαιδικές γνώσεις από όλο το φάσμα των ανθρωπίνων γνώσεων ( γλώσσα ιστορία, θετικές επιστήμες , βιολογία, ψυχολογία, φιλοσοφία κ.ο.κ.) και με δεξιότητες απαραίτητες για την μελλοντική του εξέλιξη ( ξένες γλώσσες, υπολογιστές, κ.ο.κ.) , 

Το σχολείο δεν είναι φάμπρικα απολυτηρίων. Δεν χρειάζεται όλοι να πάνε στο λύκειο ή στο πανεπιστήμιο σε αρκετούς το μέλλον και η προσωπική τους ευτυχία μπορούν να διαγραφούν καλύτερα σε τεχνικές ή άλλες σχολές ή και σε καμία . Είναι όμως απαραίτητο, τελειώνοντας την τρίτη γυμνασίου και αποφασίζοντας για το μέλλον τους, να είναι εφοδιασμένοι όλοι ανεξαιρέτως με τα πλέον στοιχειώδη και απαραίτητα γνωστικά, κοινωνικά και ηθικά εργαλεία για να επιλέξουν την πορεία τους. Να βγουν εκεί έξω αργότερα ως ολοκληρωμένοι ενήλικες, ως πολίτες και όχι ώς πελάτες και πρόβατα.

Δεν χρειάζεται να μακρηγορήσω για το γνωστό σε όλους μας, ότι εδώ και δεκαετίες τόσο η υποχρεωτική εκπαίδευση όσο και το λύκειο αντιμετωπίζονται ως προθάλαμοι για τις ανώτερες και ανώτατες σχολές με ο,τι αυτό συνεπάγεται στην πορεία, αμόρφωτοι και άναρθροι νέοι, που υπολείπονται των στοιχειωδών γνώσεων και της στοιχειώδους κοινωνικής αγωγής, κομματονεολαίοι, ανιστόρητοι, απαίδευτοι, ανάγωγοι και το χειρότερο χωρίς κριτική σκέψη. Την κριτική τους σκέψη και την φιλομάθεια το υπάρχον εκπαιδευτικό σύστημα την πολτοποιεί από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου, πράγμα τραγικότατο δεδομένου ότι όταν ένα παιδί γεννιέται, ρουφάει τις γνώσεις με τέτοια δίψα , σαν να ήταν σφουγγάρι. Και αν νομίζει κανείς ότι τα παραλέω, οι εικόνες μιλάνε από μόνες τους http://www.youtube.com/watch?v=sinBINX-ow8

Για ποιά παιδεία μιλάμε, όταν , στα δέκα από τα δώδεκα χρόνια φοίτησής τους αναλώνονται πχ στη δογματική διδασκαλεία των θρησκευτικών, ενώ «παραλείπεται» η θεωρία της εξέλιξης του Δαρβίνου, γιατί είναι στα τελευταία κεφάλαια της βιολογίας και συνήθως ο χρόνος δεν επαρκεί ( βάλε καταλήψεις, αποχές , απεργίες) για να την διδαχτούν; Όταν τα φορτώνουμε με άχρηστους τύπους , σωρούς από κενές γνώσεις που δεν μπορούν να τις συνδέσουν κριτικά και να τις χρησιμοποιήσουν στην μετέπειτα ζωή τους;

Η γλώσσα μας, το ουσιωδέστερο συστατικό της πολιτισμικής μας κληρονομιάς και της εθνικής μας συνοχής, έχει περάσει από τόσους διδακτικούς πειραματισμούς εις βάρος πάντοτε των νέων, που σήμερα είμαστε αντιμέτωποι με τη λαίλαπα των γκρίκλις και με στρατιές νέων, που σκέφτονται στα αγγλικά και μεταφράζουν στα ελληνικά για να μιλήσουν, που τελειώνουν ακόμη και το ελληνικό πανεπιστήμιο με ένα λεξιλόγιο που με βία υπερβαίνει τις 1000 λέξεις , χωρίς να μπορούν να γράψουν στοιχειωδώς ορθογραφημένα, ή να βάλουν σωστά ένα επίθετο πλάι σε ένα ουσιαστικό.

Χρειαζόμαστε μια καθαρή και χτενισμένη νέα ελληνική, χωρίς τους βλάχικους πειραματισμούς του 80 που μας δυναστεύουν έως σήμερα, όπου η γραμματική και το συντακτικό της θα διδάσκονται από νωρίς. Είναι επίσης απαραίτητη η διδασκαλία των αρχαίων από την πρώτη γυμνασίου και , γιατί είτε το θέλουμε είτε όχι χωρίς τ' αρχαία είναι αδύνατον να μιλήσεις σωστά τα νέα, ή να έχεις συνείδηση των όσων λες. Αν ένα παιδί σήμερα δεν μπορεί να κατανοήσει τον Καβάφη, ή τον Παπαδιαμάντη, αυτό οφείλεται στην παιδευτική μας ένδεια και στο ότι κάναμε τα παιδιά πειραματόζωα στις πολιτικές μας συγκρούσεις για το γλωσσικό ζήτημα.

  

Ένα ακόμη τεράστιο λάθος, που προέκυψε ως αντίδραση στην ηθικοπλαστική παιδαγωγική του Εξαρχόπουλου , που επικρατούσε στην παιδεία μας μέχρι και πριν 40 χρόνια, είναι η αποσύνδεσή της παιδείας από την κοινωνική και ηθική αγωγή. Ο ελληνάρας, δεν προέκυψε γεννετικά , αλλά παιδευτικά ( από την απουσία της παιδείας). Ασφαλώς και σήμερα η κοινωνική και ηθική αγωγή, όπως και η οικολογική συνείδηση, δεν μπορεί και δεν πρέπει να ξαναγίνει μέσα στα πλαίσια της παλαιάς ηθικοπλαστικής κατήχησης, αλλά μέσα στα πλαίσια ενός ορθολογικού διαλόγου, με παραδείγματα , προτάσεις και δυναμική συμμετοχή των ίδιων των μαθητών. Είναι λάθος τεράστιο και ασυγχώρητο που το πληρώνουμε καθημερινώς και διαρκώς, να έχουμε αποσυνδέσει την παιδεία , από ιδέες, αξίες και ηθικές αρχές.

• Επανακαθορισμός των στόχων της παιδείας είναι το πρώτο βήμα και ακολούθως:
• Επανακαθορισμός του διδακτικού προγράμματος .
• Κατάργηση και ξαναγράψιμο όλων των σχολικών βιβλίων, από ΟΜΑΔΕΣ ειδικών και όχι από κομματόσκυλα που είχαν τα μέσα να πάρουν τις επιδοτήσεις για την συγγραφή τους.
• Υιοθέτηση όλων των διαδραστικών μέσων εκμάθησης 
• Ενίσχυση σχολικών δραστηριοτήτων σε εξωσχολικούς χώρους ( εκδρομές, συμμετοχές σε χρήσιμες κοινωνικές πράξεις που θα τις αποφασίζουν οι μαθητές, πχ ο καθαρισμός μιας παραλίας, δεντροφύτεψη, επίσκεψη σε γηροκομία κλπ) , που να ενισχύουν την έννοια του ενεργού πολίτη και της αγάπης προς την κοινωνία που ζουν. κ.ο.κ 
• μετατροπή των σχολικών κτηρίων από γκρίζα μπουντρούμια, σε καλλωπισμένους και λειτουργικούς χώρους, με χρώμα και πράσινο. 
• Τακτική μετεκπαίδευση του διδακτικού προσωπικού, παρακολούθηση της αποδοτικότητας, της μεταδοτικότητας και της ψυχικής του ικανότητας ώστε να διδάσκει όπως πρέπει.

Αναλωνόμαστε στο μαύρο χάλι των ελληνικών πανεπιστημίων παραβλέποντας το γεγονός, ότι μέχρι το παιδί να πάει στο πανεπιστήμιο ή όπου αλλού, το κλήμα έχει ηδη στραβώσει και μετά όσα χειρουργεία ή «γύψους» και αν του βάλεις, το μόνο που καταφέρνεις είναι να το πληγώσεις και να το βασανίσεις, όχι να το ισιώσεις. Δημοτικό και γυμνάσιο είναι το κλειδί του προβλήματος. Ο,τι στραβό έχουν, κληροδοτούνται και στις επόμενες βαθμίδες και κατ' επέκτασιν στην κοινωνία και στην καθημερινότητά μας.

Και αν μιλάμε για στραβά κλήματα, τι να πούμε για τις κομματικές νεολαίες μέσα στα πανεπιστήμια. Γιατί φοβόμαστε να το ονοματίσουμε αυτό το πρόβλημα και να πράξουμε το σωστό και άκρως απαραίτητο, να τις καταργήσουμε πλήρως, να τις ξεριζώσουμε. Είναι η μάστιγα και το όνειδος της ανώτατης εκπαίδευσής μας. Σε ποια πολιτισμένη χώρα λειτουργούν κομματικές νεολαίες μέσα στα πανεπιστήμια με δικαιώματα μάλιστα κράτους εν κράτει; Όποιος μαθητής ή φοιτητής θέλει να ενταχθεί σε κόμμα , να πάει στην κομματική οργάνωση της γειτονιάς του μαζί με τον εργάτη, τον ελεύθερο επαγγελματία, τον συνταξιούχο. Μέσα στα πανεπιστήμια οι πολιτικές παρατάξεις δεν έχουν καμία δουλειά, δεν χρησιμεύουν στην ελεύθερη διακίνηση της σκέψης, αλλά στον εγκλεισμό και στην περιχαράκωσή της πίσω από κομματικά κιγκλιδώματα.

Το πρώτο πράγμα που χρεοκόπησε σε αυτήν την χώρα ήταν η παιδεία του, ο,τι άλλο χρεοκώπησε δεν ήταν παρά το φυσικό επακόλουθο. Πες το και του Τρικούπη, αν τον πετύχεις σε καμιά από τις βόλτες σου κύριε Βάρναλη ;-)

Οι φωτογραφίες είναι από το άλμπουμ «οι ελληνάρες που αγάπησα» στο μπλογκ του φίλτατου ελληνακίου :http://ellinaki.blogspot.com/

Ζωή φυσική ή μεταφυσική; Ιδού το δίλημμα

Άρθρο από την συλλογή " Αποχαιρετισμός στην θρησκευτική πίστη", που επιμελείται ο καθηγητής Στέλιος Φραγκόπουλος.

Μαριάννα Λ., 33 ετών, ιστορικός.

Γράφω δίπλα από το προσκέφαλο της ετοιμοθάνατης γιαγιάς μου. Σκληρό πράγμα ο θάνατος, άτεγκτο, όσο και αν τον ζεις δεν πιστεύω ότι συνηθίζεται ποτέ, ιδίως όταν χάνεις τους αγαπημένους σου και πρέπει να εξακολουθήσεις να ζεις με την απώλειά τους.

Η ζωή συνεχίζεται χωρίς εκείνους, μοιραία κάποτε και χωρίς εμάς, το μόνο που αλλάζει είναι ο ψυχισμός όσων μένουμε πίσω, αγκιστρωμένοι στη ζωή, τη γλυκιά ζωή, τη σκληρή, την όμορφη, την τρομακτική, την απρόβλεπτη.

Η ιδέα του θανάτου και ότι ο κόσμος δεν είναι δίκαιος είναι δύο αλήθειες που δυσκολεύομαι τρομερά να μεταβολίσω, γιατί προσκρούουν σε ό,τι με διδάξαν ως παιδί, πως η ζωή μετά τον θάνατο συνεχίζεται κάπου αλλού και πως μια προνοιακή δύναμη, αόρατη, επιβάλλει τη νομοτέλειά της στο σύμπαν, πως πίσω από ό,τι συμβαίνει, σκληρό, άδικο, παράλογο,  υπάρχει ένας βαθύτερος σκοπός, μια τελεολογία, ένα σχέδιο.

Είναι εξίσου τεράστιο το βάρος της γνώσης πως είσαι μόνος σου, πως καμία υπερβατική δύναμη  δεν σε επιβλέπει, δεν σε προσέχει,  δεν οδηγεί τα βήματά σου, δεν σε αξιολογεί και δεν σε τιμωρεί, εκτός από τη φύση, την κοινωνία και τις προσωπικές σου επιλογές. Είναι ασύλληπτα μοναχικό να ζεις χωρίς πεπρωμένο και χωρίς έναν φανταστικό και παντοδύναμο φίλο.

Όσο και αν με εξοργίζουν οι παραλογισμοί των ανθρώπινων προλήψεων και η μωρία της θρησκευτικής πίστης, κατά βάθος όλα αυτά τα καταλαβαίνω. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να ζήσεις την καθημερινότητά σου με το βάρος της γνώσης, πως ό,τι έζησες και αγάπησες μια μέρα θα σβήσει, πως ακόμη και αυτή η Γη που μας γέννησε θα χαθεί, πως ο ήλιος που μας δίνει ζωή, κάποτε, αφού κατακάψει τον πλανήτη μας, θ' αρχίσει ν' αργοσβήνει, ώσπου να γίνει ένας ακόμη λευκός νάνος, από τους άπειρους που υπάρχουν στο Σύμπαν μας.
Δεν είναι λίγες οι φορές που, για ν' αλαφρύνω αυτό το βάρος, ονειρεύομαι αυτόν τον άλλον κόσμο των θρησκειών, εκεί που συναντιέμαι ξανά με όσους έχασα, τον πατέρα, τον σκύλο μου και με όσους θα χάσω μελλοντικά. Σ' έναν κόσμο χωρίς φθορά, χωρίς πόνο, χωρίς αδικία. Μα τι ωραίο όνειρο! Ένα όνειρο τόσο γλυκό και επιθυμητό, που για χάρη του δισεκατομμύρια άνθρωποι από το λυκαυγές της ιστορίας θυσίασαν τη ζωή τους, θέσπισαν κανόνες ηθικής και συμπεριφοράς, το αγόρασαν με συγχωροχάρτια, έκτισαν πυραμίδες,  γκρέμισαν και σκότωσαν στ' όνομά του. Κοινωνίες, θεσμοί, αρχές, ηθική, τέχνες και πολιτισμοί δημιουργήθηκαν,  αναζητώντας το άγιο δισκοπότηρο της μέλλουσας ζωής.

«Ο Χριστός μάς ελευθέρωσε από τον φόβο του θανάτου» μας μάθαιναν στο σχολείο. Το πιπίλιζα τότε με στόμφο, ήμουν η χαϊδεμένη όλων των θεολόγων, μιας και εκτός των σχολικών θρησκευτικών μελετούσα και ό,τι άλλο έπεφτε στα χέρια μου, συναξάρια, το «προς την νίκην» και φυσικά την παλαιά και την καινή διαθήκη, τις οποίες διάβασα στη ζωή μου ουκ ολίγες φορές.

Εξυπακούεται πως ήξερα όλες τις προσευχές απ' έξω, και θυμάμαι ότι οι δάσκαλοί μου είχαν κάνει τόσο καλή δουλειά στην κατήχησή τους, ώστε εκεί γύρω στην πρώτη-δευτέρα γυμνασίου ο πατέρας μου με άκουσε σοκαρισμένος να λέω πως αυτοπροσδιορίζομαι πρώτα ως ορθόδοξη-χριστιανή, μετά ως Ελληνίδα και μετά ως οτιδήποτε άλλο. Η ελληνοχριστιανική μου αγωγή ήταν κάτι παραπάνω από υποδειγματική και είχε φέρει μάλλον περισσότερα από τα επιθυμητά αποτελέσματα για την οικογένειά μου.

Η οικογένειά μου είναι ορθόδοξοι χριστιανοί, όχι φανατικοί όμως, αναγνωρίζουν πολλά από τα στραβά της πίστεώς τους και λίγο πολύ την ακολουθούν συμβατικά, από παράδοση, ως Έλληνες, γνωρίζοντας ότι, αν είχαν γεννηθεί σε άλλον τόπο, θ' ακολουθούσαν συμβατικά μιαν άλλη θρησκεία.

Η θρησκεία τους είναι αδιαπραγμάτευτη μόνο και μόνο επειδή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη στον νου τους ως στοιχείο ελληνικότητας. Ο παππούς μου θα έλεγα πως είναι ο πιο ανοιχτόμυαλος σε θρησκευτικά ζητήματα. Αποστρέφεται τον κλήρο, όταν βλέπει παπάδες συγκεντρωμένους, αρχίζει να μουρμουράει μέσα από τα δόντια του: «Ουστ από δω, τράγοι!» Τον θυμάμαι από παιδί, βλέποντας τον Πατριάρχη στην τηλεόραση, ν' αναφωνεί ειρωνικά: «Ο Βασιλεύς των Βασιλέων!»  ή, σε βόλτες μας, ακόμη και σήμερα, σηκώνει το δάκτυλό του και δείχνοντάς μου μια έκταση, ή ένα κτήριο μου λέει: «Το βλέπεις αυτό; Είναι εκκλησιαστική περιουσία, δεν το αγγίζει κανείς!»

Το παράδοξο είναι πως μαζί με την ειρωνεία ή και την οργή όταν τα λέει αυτά ο παππούς, ο τόνος του είναι διάχυτος και από θαυμασμό για την αδιαπραγμάτευτη εξουσία και την μυθική περιουσία που έχει συγκεντρώσει ο κλήρος. Μικρός ήταν παπαδοπαίδι, όπως και οι φίλοι του, οι οποίοι στην πλειονότητά τους έχουν παρόμοια συναισθήματά για τον κλήρο με τα δικά του, η γιαγιά μου αποδίδει το γεγονός αυτό στο ότι οι παπάδες τούς παρενοχλούσαν.

Ο ίδιος δεν μου μίλησε ποτέ για κάτι τέτοιο, πάντοτε όμως μου διηγείτο το εξής αστείο περιστατικό από εκείνα τα χρόνια της ζωής του: ξαφνικά είχε γίνει ένα «θαύμα» στην ενορία του και δάκρυζε η εικόνα της Παναγίας. Άρχισαν να συρρέουν πλήθη πιστών,  σταυροκοπιόνταν, έκλαιγαν, έκαναν μετάνοιες και φυσικά έβαζαν τάματα με το τσουβάλι. Στην πραγματικότητα, πίσω από την εικόνα, στα μάτια της οποίας είχαν ανοίξει δύο μικροσκοπικές τρυπίτσες, ήταν ένας διάκος πάνω σε ένα σκαμνάκι και της έριχνε δάκρυα με ένα κολλύριο!

«Δύο εκατομμύρια κεριά καίνε καθημερινώς στις εκκλησίες και στα ξωκλήσια, βάλε από δέκα δραχμές το καθένα, να δεις τι χρήμα βγάζουνε!», λέει κάθε φορά που η γιαγιά γυρνάει από τους Χαιρετισμούς. Την ακολουθεί μόνο στην Ανάσταση, αυτή είναι και η μοναδική μέρα του χρόνου που ενεργεί σαν Χριστιανός, κατά τα άλλα στην υπόλοιπη ζωή του είναι ένας καθόλα έντιμος και λογικός άνθρωπος.

Οι γυναίκες στην οικογένειά μου είναι σαφώς πιο πιστές και πιο προληπτικές, ιδίως η μητέρα μου, η οποία ήταν εκείνη που με πρωτομύησε στην έννοια του θεού, της πίστεως και της προσευχής. Θυμάμαι, όταν πήγαινα στο νηπιαγωγείο στη Γερμανία, στην πρωινή προσευχή όλα τα παιδάκια εκτός από εμένα έκαναν τον σταυρό τους με τέσσερα δάκτυλα και από αριστερά προς τα δεξιά, και γω, βλέποντας πως και η πολυαγαπημένη μου δασκάλα, που ήταν καλόγρια, έκανε το ίδιο, έσπευσα να τους μιμηθώ.

Παραξενεμένη και συνειδητοποιώντας ίσως για πρώτη φορά, ότι διαφέρω από τους συμμαθητές μου, ρώτησα τη μητέρα μου γιατί συμβαίνει αυτό, μου απάντησε πως οι Γερμανοί, αν και είναι χριστιανοί, έτσι κάνουν τον σταυρό τους, αλλά να μην διανοηθώ να τους μιμηθώ γιατί είμαι Ελληνίδα. Μου έριξε μάλιστα και ένα απειλητικό βλέμμα που υπονοούσε ότι θα μου κόψει το χέρι αν το τολμούσα. Παρ' όλα αυτά με άφηνε να εκκλησιάζομαι κανονικά στην καθολική εκκλησία, ακόμη και να κοινωνώ, γιατί «πίσω από όλες τις διαφορές μας, ο θεός είναι ένας».

Η πρώτη θρησκευτική μου απομυθοποίηση έγινε στη Βαυαρία, την παραμονή των Χριστουγέννων· πήγαινα τότε στην πρώτη δημοτικού. Οικογενειακός μας φίλος, πολύ αγαπημένος, μου είπε  να τον βοηθήσω τάχα να πλύνει το αυτοκίνητο. Άφησα μετά λύπης μου το παιδικό πρόγραμμα που έβλεπα στην τηλεόραση, μιας και δεν ήθελα να του χαλάσω το χατίρι, και τον ακολούθησα. Έξω, τρομερό κρύο, υπό το μηδέν, χιόνι, πάγος και πίσσα σκοτάδι, μου λέει:  «Μαριαννάκι, δεν θα το πλύνουμε απόψε, γίνεται χαλασμός Κυρίου» και συμφώνησα με ανακούφιση.

Ανεβαίνοντας ξανά πάνω στο σπίτι, το χριστουγεννιάτικο δέντρο έχει γεμίσει ξαφνικά με δώρα. Μου είπαν πως ήρθαν οι άγγελοι όσο ήμασταν έξω και δεν τους πρόλαβα, ότι άφησαν τα δώρα και έφυγαν από το παράθυρο (το σπίτι δεν είχε τζάκι). Τους κοίταξα και σκέφθηκα, μα καλά για χαζή με περνάνε; Και τι είναι πάλι τούτο με τους αγγέλους, ο Άη Βασίλης που πήγε; Η πλήρης επιβεβαίωση ότι μου λέγανε ψέματα ήρθε λίγες στιγμές αργότερα όταν, ανοίγοντας τα δώρα μου, εντόπισα το φλιπεράκι που κοιτούσαν το πρωί οι γονείς μου στο πολυκατάστημα με τα παιχνίδια. Αν και ο μύθος καταρρίφθηκε αυτόματα εκείνη την ημέρα, δεν τους είπα τίποτα, μιας και η υποτίμηση της νοημοσύνης μου εξευμενίστηκε με τα δώρα. Το φλιπεράκι το έχω κρατήσει μέχρι σήμερα, μαζί με την εικόνα των γονιών μου να το κοιτάζουν αγκαλιά στο πολυκατάστημα.

Πώς εγκατέλειψα την θρησκευτική πίστη, ενώ στο δημοτικό ήθελα να γίνω καλόγρια; Μοιραία, κάπου εκεί στην εφηβεία, οι ερωτήσεις μου άρχισαν να μην έχουν απάντηση. Συμπαραστάτης και οδηγός μου στάθηκε τότε ο Καζαντζάκης, τα βιβλία του έμοιαζαν να έχουν γραφτεί για να θρέψουν τις μεταφυσικές μου αγωνίες, ιδίως η αναφορά στον Γκρέκο, ήταν –σχεδόν μεταφυσικά θα έλεγα, αν αποδεχόμουν ακόμη την μεταφυσική–, μια πανομοιότυπη περιγραφή της αγωνιώδους μου πορείας από θρησκεία σε θρησκεία και από ιδεολογία σε ιδεολογία μέχρι να φτάσω στην πλήρη απαξίωση.  

—        Μα γιατί οι γυναίκες  να μην γίνονται Ιέρειες;, ρωτούσα τη θεολόγο στην τρίτη Γυμνασίου, με την οποία σημειωτέον παραμένουμε πολύ αγαπημένες φίλες ως σήμερα.
—        Γίνονται καλόγριες.
—        Δεν είναι το ίδιο, υπάρχουν και καλόγεροι, ιέρειες όμως γιατί δεν υπάρχουν; Ο Θεός δεν μας έπλασε από το πλευρό του Αδάμ για να δείξει ότι είμαστε ίσες με τους άνδρες;

Αρκετά αργότερα έμαθα για τους λόγους της στέρησης των ιερατικών δικαιωμάτων στις γυναίκες κατά την σταδιακή μετάβαση των κοινωνιών στο πατριαρχικό μοντέλο, οι οποίοι δεν ήταν άλλοι από την περαιτέρω υποδούλωση της γυναίκας στον άνδρα. Το μόνο κατάλοιπο από εκείνη την παλαιά περίοδο είναι τα ιερατικά άμφια, τα οποία μέχρι και σήμερα παραπέμπουν σε γυναικείες ενδυμασίες. Μια πιθανή αν και απλουστευμένη εξήγηση, κατά τη Λιλή Ζωγράφου στην «Αντιγνώση», είναι πως αρκετοί ιερείς, για να μην σοκάρουν το ποίμνιό τους, ιερουργούσαν με τα ρούχα που φορούσαν προηγουμένως οι ιέρειες, και η συνήθεια αυτή έγινε παράδοση δια μέσου των χιλιετιών.

-        Ναι, ίσες είμαστε, αλλά έτσι το θέλει η παράδοση.
-        Μα για πόσο ακόμη θα είμαστε αγκυλωμένοι στην παράδοση, δεν είναι παράλογο, δεν είναι άδικο; Η εκκλησία ανά τους αιώνες έκανε κάποιους μικρούς νεωτερισμούς (ακόμη τότε δεν ήξερα πόσες φάσεις πέρασε ο χριστιανισμός μέχρι ν' αποκρυσταλλωθούν τα βασικά του δόγματα), έβαλε φερ' ειπείν στασίδια για να κάθονται οι πιστοί, που για αιώνες στέκονταν όρθιοι. Αλλά ακόμη και οι διακόνισσες, που ήταν μέρος της εκκλησιαστικής παράδοσης, εξαφανιστήκαν, γιατί;
-        Οι γυναίκες πρέπει να γίνονται μητέρες, έχουν άλλες υποχρεώσεις.
-        Μα και οι παπάδες παντρεύονται, αυτοί δεν έχουν παιδιά;
-        Μαριάννα, ΔΕΝ γίνεται οι γυναίκες να γίνουν Ιέρειες.
-        Μα ΓΙΑΤΙ;;
-        Γιατί... γιατί... γιατί! Έχουμε έμμηνα, δεν είναι δυνατόν να κοινωνούμε, ούτε να φτιάχνουμε θεία κοινωνία ενώ είμαστε αδιάθετες!
-        Μα αφού ο θεός τα πάντα εν σοφία εποίησε, τι Τον ενοχλεί η περίοδός μας;; Χαμός μέσα στην τάξη, γέλια, πανικός, η καθηγήτρια εν εξάλλω...    

-        Γιατί γιορτάζουμε την Κυριακή της Ορθοδοξίας; Γιατί έχουμε εικόνες;
-        Γιατί είναι μια ανθρώπινη αδυναμία να απεικονίζουμε κάπως αυτό που λατρεύουμε.
-        Μα στις δέκα εντολές δεν λέει ο θεός: «ου ποιήσεις είδωλόν μου...»;
-        Δεν λατρεύουμε το είδωλο, αλλά αυτό που απεικονίζει.
-        Μα αυτό δεν έκαναν και οι ειδωλολάτρες;
-        Όχι, εκείνοι λάτρευαν κυριολεκτικά τα είδωλά τους.
-        Μα και εμείς όταν χρυσοστολίζουμε τις εικόνες με τάματα, τις περιφέρουμε, τις λιβανίζουμε και τις προσκυνάμε, τι κάνουμε; Γιατί αντί για τάματα να μην βοηθάμε τους  φτωχούς; Και γιατί οι παπάδες μας πρέπει να είναι έτσι χρυσοπλούμιστοι; Ο Χριστός δεν μίλησε για την πενία;
-        Τα ιερά άμφια, όπως και τα τάματα, είναι μέρος της παράδοσης.

Παράδοση, παράδοση! Είχα αρχίσει ν' αντιλαμβάνομαι ότι είμαι σε λάθος θρησκεία, ότι η εκκλησία είναι ένα ζωντανό απολίθωμα που έχει χάσει εδώ και αιώνες την επαφή της τόσο με τις γραφές, όσο και με την πραγματικότητα και τις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας. Επιπλέον, όσο και αν αρνιόμουν ακόμη να το αποδεχτώ, άρχισα να υποψιάζομαι ότι δεν ήταν δυνατόν τόσο εξελιγμένοι πολιτισμοί, όπως ο αρχαιοελληνικός, να πίστευαν κυριολεκτικά στα ξόανα τους. Αργότερα, και λόγω σπουδών, διαπίστωσα πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η λατρεία των αρχαιοελληνικών ειδώλων είναι σε πλείστες περιπτώσεις σχεδόν πανομοιότυπη με την ορθόδοξη, όπως και η πλειονότητα των χριστιανικών εορτών είναι κατάλοιπο αρχαιότερων θρησκειών.

Άρχισα, όπως και ο Καζαντζάκης, να μελετώ τον Βουδισμό και το Ισλάμ, καθώς και άλλες ομολογίες.

Γύρω στα 19 μου χρόνια, η φυσική περιέργεια που είχα αναπτύξει για όλα αυτά, με οδήγησε μέσω μιας αγαπημένης φίλης και συμμαθήτριας σε μια χριστιανική αίρεση, από αυτές τις πάμπολλες, αμερικανικής προελεύσεως, που έχουν κάνει την εμφάνισή τους στη χώρα μας τις τελευταίες δεκαετίες. Ήταν μια παραφυάδα των  «Πεντηκοστιανών» και, αν θυμάμαι καλά, η εκκλησία τους ήταν κάπου στη Νέα Ιωνία. Αυτοπαρουσιάζονταν ως γνήσιοι χριστιανοί κατά τα πρότυπα των πρώτων χριστιανικών εκκλησιών. Τηρούσαν σχεδόν κατά γράμμα ένα πλήθος εντολών τόσο της ΠΔ όσο και της ΚΔ, δεν είχαν άμφια, δεν έτρωγαν ακάθαρτα, αποστήθιζαν τεράστια κομμάτια της βίβλου, έκαναν «αγάπες» (τα κοινά γεύματα των πρωτοχριστιανικών χρόνων), έδιναν το 1/10 των εισοδημάτων τους στον ιερέα για να στηρίξει τους φτωχότερους και τις ανάγκες της εκκλησίας (ή τουλάχιστον αυτό ισχυριζόταν ο ιερέας), εφήρμοζαν την πρακτική της γλωσσολαλίας κ.λπ. κ.λπ.

Φαινομενικά, οι άνθρωποι αυτοί έμοιαζαν πραότατοι, ηθικότατοι, ταπεινότατοι και τρομερά δεμένοι μεταξύ τους, με βαριές ψυχαναγκαστικές αλυσίδες, όπως αντιλήφθηκα στη συνέχεια. Στους δύο-τρεις μήνες που συμμετείχα στους «εκκλησιασμούς» τους, μαζί με την φίλη μου, ενώ φαινομενικώς όλα έδειχναν στην αρχή ειδυλλιακά, άρχισα να συνειδητοποιώ  ότι σιγά σιγά μας έβαζαν σε μικρά «ηθικά» διλήμματα, που ολοένα και αυξάνονταν.

Το θέατρο φερ’ ειπείν, που το λάτρευα, «είχε το φως ενός μικρού σπίρτου, μπροστά στον Ήλιο που ήταν ο θείος Λόγος», άρα έπρεπε να το απαρνηθούμε. Η  κοσμική μουσική μπορεί να ήταν όμορφη, αλλά είχε μηνύματα που μπορούσαν να  βλάψουν το πνεύμα μας (πώς έγραφε στο «προς την Νίκην» ότι η ροκ είναι η μουσική του διαβόλου; Ε, αυτοί το πήγαιναν ακόμη παραπέρα), άρα επιτρεπτοί ήταν μόνο οι ύμνοι, που είχε κυκλοφορήσει η «εκκλησία» σε cd. Τα μαλλιά των γυναικών δεν μπορούσαν να είναι κοντά και να φαίνεται ο τράχηλος και τα ανδρικά δεν μπορούσαν να είναι μακριά και να καλύπτεται ο τράχηλος, η ενδυμασία έπρεπε να είναι σεμνή και ανάλογη του φύλου, δηλαδή μόνο φούστα και φουστάνι για τις γυναίκες, σύμφωνα πάντοτε με την Π.Δ. κ.ο.κ.

Βαθμηδόν τα διλήμματα αύξαναν και το αποκορύφωμα ήταν πως η οικογένεια και οι φίλοι, όσο κι αν τους αγαπούσαμε, εξακολουθούσαν να είναι «άπιστοι» και να μολύνουν το πνεύμα μας, γιατί στη ζωή τους υπήρχε ο διάβολος και δεν είχαν τη θεία χάρη και την προστασία της «εκκλησίας», άρα αν δεν αποδέχονταν και δεν προσχωρούσαν στην εκκλησία, θα έπρεπε να μην έχουμε πλέον επαφή μαζί τους!

Το δίλημμα ήταν αμείλικτο, συνολικό, απόλυτο, και ετίθετο με τον πλέον εκβιαστικό και εκφοβιστικό τρόπο: ή ο Θεός, δηλαδή εμείς, η κολεκτίβα των Borgs, ή ο διάολος, δηλαδή η κοινωνία και η ζωή μας μέχρι τώρα. Ή δέχεσαι πλήρως τα της γραφής, όπως τα ερμηνεύουμε εμείς και «σώζεσαι» από την αμαρτία, ή φεύγεις και είσαι καταδικασμένος αιωνίως εις το πυρ το εξώτερον, αν και το να φύγεις, απ' ότι κατάλαβα, για τους μυημένους δεν ήταν και τόσο εύκολη υπόθεση...

Ενώ αμφιταλαντευόμουν ανάμεσα στην κανονική μου ζωή και στα διλήμματα που μου είχαν θέσει, έγινα, πολύ σύντομα ευτυχώς, μάρτυρας ενός εντελώς γελοίου σκηνικού, που ήταν ο καταλύτης ώστε να φύγω τρέχοντας από όλα αυτά. Σε έναν «εκκλησιασμό», ο ιερέας έξαλλος παρακίνησε το ποίμνιο να προσευχηθεί και να καταραστεί τον... Μάκη Τριανταφυλλόπουλο, επειδή, αν θυμάμαι καλά, είχε παρουσιάσει την προηγούμενη ένα ρεπορτάζ, που τους ενέπλεκε σε κάτι παράξενους θανάτους πρώην μελών της εκκλησίας τους. Άρχισε λοιπόν μια ολόκληρη αίθουσα να ουρλιάζει και να καταριέται και να ζητά από τον θεό να... τιμωρήσει τον Τριανταφυλλόπουλο!

Το σκηνικό είχε κάτι από φαρσοκωμωδία και από θρίλερ συγχρόνως, από τη μια μου έρχονταν γέλια να τους βλέπω να αφιονίζονται, να συσπώνται και ν' αφρίζουν από λύσσα, και από την άλλη άρχισα να τρομάζω, τόσο με τις τρομερές κατάρες που εκστόμιζαν, όσο και με τα όσα είχε παρουσιάσει το ρεπορτάζ. Ήταν η τελευταία φορά που πάτησα το πόδι μου και περνώντας ο καιρός συνειδητοποίησα πόσο τραυματική ήταν όλη αυτή η εμπειρία και πόσο τυχερή ήμουν...

Το τραγικότατο ωστόσο όλης αυτής της περιπέτειας, που μένει σαν μελανή πτυχή μέσα μου, είναι πως πολτοποιήθηκε η αγαπημένη μου φίλη. Δεν υπερβάλλω όταν λέω ότι της αποδόμησαν και της απομύζησαν κυριολεκτικά την προσωπικότητα, μια κανονική πλύση εγκεφάλου, ώσπου στο τέλος δεν έμεινε παρά μόνο το κέλυφός της, χωρίς τίποτε εσωτερικό που να θυμίζει τον παλιό της εαυτό, ένας ζωντανός-νεκρός. Όλη η ζωντάνια, η διαύγεια, ο δυναμισμός, η ευρύτητα πνεύματος, η κριτική σκέψη, η ανεξαρτησία, η γοητεία της, ό,τι την έκανε τόσο ξεχωριστή ως άνθρωπο και ως γυναίκα, κυριολεκτικά εξατμιστήκαν... Προσπάθησα να μιλήσω, αλλά ήταν πλέον πολύ αργά, οι ανασφάλειες και η μοναξιά της ήταν πολύ πιο ισχυρές από την απλή λογική, αλλά και την αγάπη των γύρω της, και δεν είχα δυστυχώς τις γνώσεις για να το αντιμετωπίσω όλο αυτό, ούτε και ήξερα σε ποιον ν' αποταθώ για βοήθεια, μιας και η οικογένειά της είχε επίσης αρχίσει ν' αφομοιώνεται από αυτούς.

Η ιστορία αυτή ήταν το επιστέγασμα στο να θέσω στον εαυτό μου ένα δίλημμα και να λάβω μια απόφαση. Θέλω να ζήσω τη ζωή μου φυσικά ή μεταφυσικά;  Δεν ήταν το πρώτο άτομο που έβλεπα να χάνει το λογικό και την προσωπικότητά του από τη μεταφυσική. Επί χρόνια βίωνα τον πλήρη παραλογισμό μιας συγγενούς μου που, με αφορμή κάποιες προσωπικές  δυσκολίες, είχε συνδυάσει τη χριστιανική της θρησκοληψία, τις γονυκλισίες, τα κομποσκοίνια και το χώμα από τον άγιο Κυπριανό με τις υποτιθέμενες «προφητείες» από κάθε λογής μάντισσα, χαρτορίχτρα, μάγο, καφετζού, αστρολόγο, πνευματίστρια που πετύχαινε μπροστά της, ένα τσούρμο επιτηδείων που, εκτός από πακτωλούς χρήματος,  άρμεγαν –κυρίως– την ψυχική της ισορροπία.

Ένα τρίξιμο στο τζάμι δεν ήταν λόγω ταλάντωσης, αλλά επειδή μας είχε επισκεφτεί και μας παρακολουθούσε κάποιο πνεύμα. Δεν μπορεί να φανταστεί κανείς, αν δεν το έχει ζήσει, σε πόση δυστυχία και σε πόσα αδιέξοδα οδηγούν αυτές καταστάσεις τόσο τον πάσχοντα όσο και τους οικείους του. Είχε έρθει επιτέλους η στιγμή να θέσω τη δική μου διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην ταλάντωση και το πνεύμα, τη λογική και τον παραλογισμό, την ψυχική ισορροπία και την ψύχωση. Και επέλεξα.  

Με τούτα και μ' εκείνα κάπου εκεί ξεκίνησαν και οι σπουδές μου και, εκ των πραγμάτων πλέον, μελέτησα βαθύτερα την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους και του πολιτισμού, το νοσηρό ρόλο των ιερατείων και των θρησκειών σε κάθε εποχή, τη φύσει και θέσει ασυμβατότητα μεταξύ του ελληνικού πνεύματος και του χριστιανισμού, τους λόγους που  η φιλοσοφία τελικά εξόρισε από τους κόλπους της τη μεταφυσική και πολλά άλλα, που δεν χωράνε –δυστυχώς– για ν' αναλυθούν εδώ.

Το σημαντικότερο όμως είναι πως άρχισα να χρησιμοποιώ συστηματικά τον ορθολογισμό και ν' αντιλαμβάνομαι την ενδελέχεια της επιστημονικής μεθόδου που, καθημερινώς, όσο αυξάνονται οι γνώσεις μας και προοδεύει η ανθρωπότητα, εξηγεί με σαφήνεια και δίχως παραληρήματα και «άλματα πίστης» το πώς και γιατί λειτουργεί ο κόσμος και βελτιώνει δια μέσου της τεχνολογίας, παρά τους όποιους σοβαρούς εκτροχιασμούς της τελευταίας, μετρήσιμα και αδιαμφισβήτητα το επίπεδο και την ποιότητα της ζωής μας από γενιά σε γενιά.

Επιχειρώντας δε κάποτε να ξαναδιαβάσω εκ νέου τη Βίβλο, ορθολογικά και χωρίς το πέπλο της πίστης, διαπίστωσα σχεδόν εξ αρχής πως μου ήταν αδύνατον να προχωρήσω, γιατί μόνο η πίστη, η παράλογη και τυφλή πίστη, μπορεί να αποτελέσει το κίνητρο για να μελετήσει κανείς αυτό το ασυνάρτητο και αναχρονιστικό συνονθύλευμα απειράριθμων λογικών κενών, αντιφάσεων, ενοχών, ακραίου μισανθρωπισμού, μισογυνισμού, εκδικητικότητας, φονικότητας και πνευματικής υποδούλωσης, που κατασκεύασε ο αδαής και φοβικός Άνθρωπος στην προσπάθειά του να ελέγξει το φόβο του για όσα δεν ήξερε και όσα δεν μπορούσε να ελέγξει. Από τα πρώτα κιόλας χωρία έπιασα τον εαυτό μου να θεοδικάζει, αντί όπως παλιά να θεοδικεί, και η ετυμηγορία  μου δεν θα μπορούσε να είναι άλλη παρά καταδικαστική.

Δεν παραιτήθηκα ωστόσο ούτε αμέσως ούτε απόλυτα από την ιδέα του Θείου, ίσως και να μην το έχω κάνει ακόμη. Ως άθρησκη επαναπαύθηκα για λίγο καιρό στη γνωστή ατάκα ότι κάπου υπάρχει μια ανωτέρα Δύναμις, αλλά δεν ήταν δυνατόν να αποφεύγω για πάντα το αμείλικτο ερώτημα, αν η Δύναμις αυτή είναι προνοιακή. Εύλογα, βλέποντας την πραγματικότητα γύρω μου, κατέληξα με τρόμο στο συμπέρασμα πως μάλλον δεν της καίγεται καρφάκι, ούτε για το Σύμπαν, ούτε βεβαίως για το μικρόκοσμό μας εδώ στη Γη. Η διαπίστωση αυτή είχε επάνω μου τεράστιες ψυχολογικές επιπτώσεις, δεδομένου ότι η πίστη στοχεύει στο άλογο και στο συναίσθημα, που εκτελούν εντελώς διαφορετικές διεργασίες και ακολουθούν εντελώς διαφορετικούς δρόμους από αυτόν της λογικής.

Η αποδόμηση της πίστης μου ενείχε σε μεγάλο βάθος χρόνου όλα τα ψυχολογικά στάδια του πένθους: άρνηση, θυμό, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη και αποδοχή.

Ανατρέχοντας στην περίοδο της κατάθλιψης, νιώθω σαν να ήμουν για χρόνια μέσα σε κινούμενη άμμο, πασχίζοντας να βγω και ν' αναπνεύσω. Στην αρχή, ένα οξύ υπαρξιακό στερητικό σύνδρομο για το φανταστικό φίλο που έδιωξα. Πώς να σταθείς όρθια και να περπατήσεις μόνη σου, ενώ νιώθεις πως έχει χαθεί το κέντρο της στήριξής σου και σέρνεσαι;

Και όπως σε κάθε στερητικό σύνδρομο πονάς, όμοια ανακάλυψα πως η ζωή τώρα πονούσε περισσότερο, γιατί τη ζούσα χωρίς αναλγητικά, χωρίς ψευδαισθήσεις. Συνεπακόλουθα ήρθε ο Τρόμος και ο Πανικός για το πιθανό, το τυχαίο και το νομοτελειακό, για όσα συνειδητοποιούσα δηλαδή ότι δεν μπορούσα να ελέγξω.

Η ευθραυστότητα και η συντομία της ζωής, κάθε ζωής, όχι μόνο της ανθρώπινης, με πλήγωνε αφάνταστα και μου δημιουργούσε μια βαθιά απελπισία. Ο Λιαντίνης επαναλαμβάνει πως ο άνθρωπος είναι το πιο τραγικό ον μέσα στο Σύμπαν, γιατί γνωρίζει πως για όλα, όπως και για τον εαυτό του, υπάρχει ένα τέλος. Δεν ξέρω κατά πόσον αυτό ισχύει μόνο για τους ανθρώπους, και δη για όσους κρέμονται από την ελπίδα της μετά θάνατον ζωής, αλλά σίγουρα ισχύει για τους άθεους.

Μετά, η απαξία των πάντων και ο ηθικός αποπροσανατολισμός. Τι αξίζει, όταν η υπέρτατη αξία που μου διδάξαν, ο Θεός, είναι ανύπαρκτος; Ποιο είναι το σημείο αναφοράς στην ηθική και στις αρχές, τώρα που αποδέχθηκα ότι είμαι ελεύθερη από κάθε είδους  μεταθανάτια Κρίση, ανταμοιβή και τιμωρία;

Σταδιακά, εμπιστευόμενη και χειριζόμενη καλύτερα τα εργαλεία εκείνα που με είχαν φέρει ως εδώ –τον ορθολογισμό, την κριτική σκέψη, την επιστημοσύνη–  συν τῷ χρόνῳ, που είναι ο μεγάλος γιατρός της φύσης για κάθε πένθος, επαναξιολόγησα ό,τι πραγματικά άξιζε και επαναπροσδιόρισα την ηθική μου σύμφωνα με έναν προσωπικό κώδικα, ειλικρινέστερο, μιας και δεν εδραζόταν πια ούτε στο φόβο, ούτε σε ανταλλάγματα. Φυσικά τίποτα από αυτά δεν είναι στατικό, μεγαλώνοντας μαθαίνεις, αναθεωρείς, αποκηρύσσεις, εξελίσσεσαι. Ένα σταθερό σημείο αναφοράς όμως είναι η συνειδητοποίηση πως η μόνη δικαίωση για τον καθένα μας εξατομικευμένα είναι η ίδια η ζωή και το θάρρος να τη ζήσουμε με βάση τις δικές μας επιλογές, αναλαμβάνοντας πλήρως την ευθύνη για το αν είναι σωστές ή εσφαλμένες.

Σήμερα, ούσα πανηγυρικά στο στάδιο της αποδοχής και της αισιοδοξίας για την πορεία του ανθρώπου, αποδέχομαι ότι η ύπαρξη και η φύση του θεού ή του θείου είναι μια α-νοησία (δεν νοείται) και κατά συνέπεια, εφόσον δεν υπάρχουν ως ώρας πειραματικά δεδομένα που να αίρουν ή να επιβεβαιώνουν την ύπαρξή του, επιλέγω να δηλώνω τυπικά αγνωστικίστρια και να ζω ουσιαστικά ως άθεη.

Ο λόγος που κάνω αυτό τον διαχωρισμό δεν γίνεται μόνο για να είμαι τυπική ως προς το γράμμα του «νόμου». Οφείλεται επίσης και σε τούτο, πως η θρησκεία και η πίστη είναι ένας ιός, με τον οποίο μας μολύνει το περιβάλλον και ο πολιτισμός μας από την ημέρα που θα γεννηθούμε ως την ημέρα που θα πεθάνουμε. Οι μεταλλάξεις που κάνει στον ψυχισμό, στη δομή της σκέψης, στις συνήθειες, στην ηθική, στην έκφρασή μας είναι τόσες που δεν είναι δυνατόν να μην αφήσουν κατάλοιπα, έστω και γλωσσικά. Πολύ συχνά συνειδητοποιώ, φερ' ειπείν, ότι είναι τρομερά δύσκολο να εκφραστώ χωρίς να χρησιμοποιήσω έννοιες άρρηκτα συνδεδεμένες νοηματικά με τη θρησκευτική πίστη, όπως «πλάσμα» ή «πλάση», που υποδηλώνουν ότι ο κόσμος πλάστηκε (ευφυής σχεδιασμός!), «συγχωρεμένος» (από ποιον;), «ψυχή» (πλατωνικός δυισμός)  κ.ο.κ.

Πολύ εύστοχα είχε ειπωθεί κάποτε ότι, αν ξεφύτρωνε ένας άνθρωπος με απόλυτη άγνοια περί Θεών και θρησκειών, θα του ήταν αδύνατον να κατανοήσει τον ανθρώπινο πολιτισμό. Γι' αυτό και το πολιτισμικό κομμάτι, στο επίπεδο της καθημερινής έκφρασης και της επαφής με τους συνανθρώπους μου, δεν το αντιμάχομαι. Συμμετέχω, όποτε μπορώ, στο κοσμικό σκέλος όλων των θρησκευτικών εορτών, δεδομένου ότι οι καλές στιγμές στη ζωή είναι συγκριτικά πολύ λίγες για να μην τις γιορτάζουμε.

Εξάλλου, νιώθω πως αν απογυμνώσουμε τη ζωή μας εντελώς από συμβολισμούς και έθιμα, θα τη φτωχύνουμε πάρα πολύ! Είναι άλλο πράγμα να απαλλάξουμε ένα έθιμο ή μια γιορτή από τις δεισιδαιμονίες που τα πλαισιώνουν, και είναι άλλο να τα πετάξουμε στα σκουπίδια, γιατί έτσι χάνουμε την ομορφιά και το ιστορικό βάθος κάποιων πραγμάτων, όπως και τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά που μας διακρίνουν ως λαό από τους άλλους. Θαρρώ πως το να συμμετέχεις, να ενσωματώνεις ή να ανανοηματοδοτείς ένα έθιμο είναι μια εξίσου θεμιτή στάση ζωής, και δεν νιώθω ενοχές  ή ασυμβατότητα με τις πεποιθήσεις μου όταν συμμετέχω σε αυτά.

Ανέκαθεν άλλωστε τα σύμβολα, τα έθιμα, οι εορτές μετασχηματίζονταν ανάλογα με την εποχή, ώστε να συνάδουν με τις ευρύτερες πεποιθήσεις των κοινωνιών που εξελίσσονταν. Δεν βλέπω λοιπόν τον λόγο να κάνω κάτι το διαφορετικό, πώς θα μπορούσα άλλωστε, εφόσον η πλειονότητα στο περιβάλλον μου πιστεύει, και μάλιστα δύο από τις στενότερές μου φίλες είναι η μία η θεολόγος που είχα ως καθηγήτρια στα γυμνασιακά μου χρόνια και η άλλη κατηχήτρια. Η διάσταση των απόψεων μεταξύ μας γίνεται αφορμή για πολύ ενδιαφέρουσες συζητήσεις.

Αν υπάρχει μια φράση από τη Βίβλο που επιλέγω να κρατήσω, είναι το «γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν καὶ ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς». Μόνο που στη γλώσσα του ορθολογισμού εξ αποκαλύψεως αλήθειες δεν υπάρχουν. Υπάρχουν μόνο επιστημονικά δεδομένα και η προσωπική μας ειλικρίνεια. Η όποια «σωτηριολογική» τους υπόσταση δεν είναι άλλη από το να τα αξιοποιούμε με τον βέλτιστο τρόπο ώστε βγούμε από το σκοταδισμό, την αμάθεια, το φόβο και την προκατάληψη και να γίνουμε εξατομικευμένα, αλλά και ως κοινωνία και ως είδος, ό,τι καλύτερο μπορούμε να γίνουμε.

Ωστόσο, όσο ακράδαντα πεπεισμένη και αν είμαι για την άμεση και επιτακτική ανάγκη εκκοσμίκευσης των κρατών και τον περιορισμό της ισχύος, αν όχι και την πλήρη κατάργηση των ιερατείων, δεν ξέρω αν η αθεΐα είναι προς το παρόν η ενδεδειγμένη οδός για το σύνολο της ανθρωπότητας. Αν και ως φίλη του Επίκουρου απεχθάνομαι τον Πλάτωνα, ίσως, όπως και ο Αριστοτέλης, να είχε ένα δίκιο όταν μιλούσε για την αναγκαιότητα του Ιαματικού Ψεύδους· του «ιερού» ψεύδους δηλαδή, που απευθύνεται στην πλειονότητα, όταν η ίδια δεν διαθέτει την παιδεία, την ψυχολογική δύναμη και τον ορθολογισμό, ώστε, όταν της γκρεμίσεις τον μύθο της, να σταθεί ηθικά ακέραιη και να μην κανιβαλίσει τα πάντα. Η αθεΐα είναι μια υψηλή διανοητική κατάκτηση, που προϋποθέτει και υψηλές αντοχές και ακόμη υψηλότερη ευθύνη, ή, όπως λέει ένας φίλος και δάσκαλος: η αθεΐα είναι αρετή.


Πηγές: http://sfrang.blogspot.com/2011/09/22.html
http://blog.atheia.gr/

Η απάντησή μου στον Ουίνστον Τσώρτσιλ , ή αλλιώς , γιατί κατεβαίνω στο Σύνταγμα.

"The best argument against democracy is a five-minute conversation with the average voter." - Winston Churchill

Αγαπητέ κύριε Τσώρτσιλ ,

Είμαι μια κάτοικος της Ελλάδας, ξέρετε, εκείνου του μικρού κρατιδίου που καταλάβατε το '44 ως σύμμαχοί μας . Όχι όχι, μην παρεξηγείστε , σας διαβεβαιώ ότι έως και σήμερα , η επίσημη ιστορία μας, όπως και όλοι οι Έλληνες ιστορικοί , έχουν την ευγένεια να μην αναφέρονται σε αυτή την περίοδο ως «βρεταννική κατοχή», αλλά ως «απελευθέρωση από την γερμανική κατοχή» , οπότε κανείς δεν σας έχει παρεξηγημένο στην συλλογική ιστορική συνείδησή μας :)

Λαμβάνω το θάρρος να διαταράξω την μακαριότητά σας , διότι ήθελα να συζητήσουμε αυτό που είπατε παραπάνω, πως «το καλύτερο αντεπιχείρημα στην δημοκρατία, είναι ένας πεντάλεπτος διάλογος με τον μέσο ψηφοφόρο».Τις τελευταίες μέρες στο δρόμο , στο περίπτερο, στο μετρό, οπουδήποτε, πιάνω κουβέντα σε πηγαδάκια με συμπολίτες μου, αγνώστους μέχρι εκείνη την στιγμή , προερχόμενους από από κάθε ιδεολογική και κοινωνική βαθμίδα και με έχει ενθουσιάσει το γεγονός , ότι όλος αυτός ο άλλοτε βιαστικός και απρόσιτος κόσμος, μπαίνει στην διαδικασία να ανταλλάξει όμορφα και πολιτισμένα απόψεις, συχνά αντίθετες ,άλλοτε ενδιαφέρουσες και άλλοτε παιδιάστικες. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό το πως ο κάθε ένας τους εξατομικευμένα μπαίνει πλέον αυθόρμητα στην διαδικασία να μιλήσει , να συμμετέχει, να εκφραστεί και κυρίως ν' ακούσει. Έξαφνα, βλέπω όλη αυτή την σπασμωδική, αδιάφορη και παρωπιδική συμπεριφορά που χαρακτήριζε την ελληνική κοινωνία έως χθες να καταρρέει και το γεγονός αυτό γεννά μέσα μου μια βαθιά αισιοδοξία ότι ίσως το πνεύμα των καιρών να έχει πλέον αλλάξει, να ωριμάζουμε.

Σας βλέπω ότι μειδιάτε , όμως δώστε μου παρακαλώ λίγη ακόμη προσοχή . Προχθές, περπατώντας στην Πειραιώς, είχε συγκέντρωση το ΚΚΕ ( μην μορφάζετε παρακαλώ , ίσως να έχετε πληροφορηθεί ότι το ΚΚΕ είναι νόμιμο και ότι ο ψυχρός πόλεμος τελείωσε εδώ και είκοσι και πλέον χρόνια ) . Με πλησίασε λοιπόν ένας νεαρός για να ενισχύσω το κόμμα, μιας και δεν είχα πάνω μου δεκάρα τσακιστή αστειεύτηκα και τον ρώτησα αν μπορεί το κόμμα να με ενισχύσει . Πιάσαμε την κουβέντα, μαζευτήκαν και 3-4 σύντροφοί του, άρχισε μια ωραία ανταλλαγή απόψεων και πάνω στον ενθουσιασμό των νιάτων τους μου είπαν κάτι που υπό άλλες συνθήκες είμαι σίγουρη ότι θα χτυπούσατε συναγερμό στην RAF και στο βρεταννικό ναυτικό :

-"Θα πάρουμε τα όπλα" είπαν.

-Ποιά όπλα , τους λέω, πάτε καλά; Θέλετε νέο αιματοκύλισμα; Και με τι σκοπο;

-Για να αναλάβουν την εξουσία οι εργάτες!

- Οι εργάτες; Επιστήμονες χρειαζόμαστε στην εξουσία, επιστήμονες που να ξέρουν τι τους γίνεται, όχι βλαχάρες όπως έχουμε σήμερα, λαοπλάνους και επαγγελματίες ψεύτες! Πότε ρε παιδιά πήρε την εξουσία στα χέρια του ο εργάτης; Έχετε έστω και ένα ιστορικό παράδειγμα που να συνέβη ποτέ κάτι τέτοιο; Πάντα η "επανάσταση" ξεκινούσε στο όνομα του εργάτη και κατέληγε σε ένα ολοκληρωτικό σύστημα, που διακυβερνάτο από μια κομματική ελιτ, η οποία κατέλυε κάθε ελευθερία, ακόμη και αυτήν την ελάχιστη ελευθερία που έχουμε σήμερα να συγκεντρωνόμαστε και να μουτζώνουμε την βουλή, να ανταλλάσουμε ελεύθερα τις ιδέες μας , να γράφουμε ελεύθερα κλπ κλπ. Και ακόμη και αν υποθέσουμε ότι τελικώς καταφέρνατε κάτι τέτοιο, με τι γνώσεις, θα μπορούσε ο εργάτης να κυβερνήσει; Έξυναν τα κεφάλια τους, κοιτούσαν τα παπούτσια τους...

Τους λέω : Παιδιά, αυτό που χρειαζόμαστε είναι ένα δημοκρατικότερο πολίτευμα, αντιπροσωπευτικό μεν, αλλά με περισσότερη συμμετοχή από την βάση, με δημοψηφίσματα , ούτως ώστε η ευθύνη να διαμοιράζεται σε όλην την κοινωνία, είτε να επιπλεύσουμε όλοι μαζί , είτε να βουλιάξουμε παρέα. Φτάνουν οι κάθε λογής "σωτήρες", φτάνουν οι κομματικές γραμμές, ο εργάτης, ο αγρότης, ο επιστήμονας, ο τεχνοκράτης, όλοι πρέπει να έχουν το μερίδιο εξουσίας και ευθύνης που τους αναλογεί... Μόνο έτσι θα μάθει επιτέλους και ο τελευταίος κάτοικος αυτής της χώρας, να είναι καλός και ενεργός πολίτης και όχι πελάτης.

Και σε όσους διαφωνούν με αυτήν την σκέψη , όπως και εσείς αγαπητέ κύριε Ουίνστον, σας ρωτώ, είχαν καλύτερη παιδεία από την σημερινή οι αρχαίοι Αθηναίοι; Μήπως είχαν οι Γάλλοι επαναστάτες; Η μήπως είναι το «άριο» DNA των σημερινών Ελβετών , που τους εξοπλίζει με τόσην πολιτική ωριμότητα και ευθύνη ώστε τουλάχιστον μια φορά το μήνα να ψηφίζουν σχεδόν για τα πάντα, ακόμη και για το από που θέλουν να περάσει ένας δρόμος; Οι πολίτες όλων των παραπάνω κοινωνιών ανέπτυξαν την προσωπική και κοινωνική τους συνείδηση ΜΕΣΑ στο πολιτικό τους σύστημα , όχι έξω από αυτό και η υψηλή τους παιδεία, προέκυψε ως αναγκαιότητα του πολιτικού τους συστήματος। Το αντιστρόφως ανάλογο συμβαίνει εδώ στο Ελλαδιστάν, έχουμε χαμηλής στάθμης παιδεία, ακριβώς επειδή το πολιτικό σύστημα επιβάλλει να είναι τέτοια και όποιος περιμένει να αναβαθμιστεί πρώτα η παιδεία, ώστε να αλλάξουν τα κακώς κείμενα της πολιτείας μας, τότε φέξτε μου και γλίστρησα..

Ξέρω , ξέρω , είστε ακόμη δύσπιστος κύριε Τσώρτσιλ αισθάνομαι το ειρωνικό σας χαμόγελο να διαπερνά και να ανατριχιάζει την ραχοκοκκαλιά μου, αλλά μιας και εκεί που είστε , σίγουρα δεν θα έχετε και πολλά να σας απασχολούν , ακολουθήστε για λίγο ακόμη τον συλλογισμό μου:

Η παιδεία έρχεται μαζί με την ανάθεση της ευθύνης.Ουδείς δίδαξε τους κατοίκους αυτού του τόπου να είναι πολίτες και όχι πελάτες και πρόβατα. Η μοιρολατρία, η συσπείρωση πίσω από έναν ηγέτη- σωτήρα και ο άναρθρος πολιτικός λόγος σε κάθε βαθμίδα της κοινωνίας μας, ο οποίος πρακτικά είναι εντελώς ανώδυνος για όποιον τον εκφέρει ( διότι όταν είσαι έξω από το σύστημα , μπορείς να παραλογίζεσαι όσο θες και να άγεσαι και να φέρεσαι χωρίς να βιώνεις καμία άμεση και ουσιαστική επίπτωση από τις πράξεις σου μιας και κανείς δεν δίνει δεκάρα γι' αυτές), είναι επακόλουθα του πολιτικού μας συστήματος και της παιδείας που αυτό προωθεί. Το πολιτικό σύστημα δημιουργεί ή καταστρέφει την παιδεία και τις συνειδήσεις, όχι το αντίθετο, διότι τα τελευταία , είναι παράγωγα του εκάστοτε πολιτεύματος και το αντικατοπτρίζουν. Εάν δεν αλλάξεις το πολιτικό σύστημα, δεν υπάρχει περίπτωση να αλλάξεις την παιδεία του. Εξ' ού και το πρόβλημα παιδείας που υπάρχει στην χώρα. Εφόσον η υποχρεωτική εκπαίδευση χρησιμοποιείται ως ένα προπαρασκευαστικό στάδιο για τις ανώτερες και ανώτατες σχολές , αντί οι στόχοι της να είναι να γεννά συνειδητοποιημένους, ενημερωμένους και ενεργούς νέους πολίτες, με ανεπτυγμένη κριτική σκέψη, βασικές γνώσεις και πολλά ερεθίσματα ώστε να αξιοποιήσουν κάποια εξ' αυτών ως ενήλικες, τι περιμένεις;

Εάν όμως γίνεις μέρος του συστήματος, ενός συλλογικού συστήματος, οφείλεις λόγω αναγκαιότητας να αλλάξεις, η ψυχολογία σου θα αλλάξει, γιατί θα πρέπει να αναλάβεις ευθύνες, θα πρέπει να ξεστραβωθείς και να μάθεις 10 πράγματα παραπάνω και για να τα μάθεις θα πρέπει να διεκδικήσεις την αλλαγή των δομών και κυρίως των στόχων της παιδείας σου. Εκεί πιστεύω ότι ακόμη και οι πιο αμόρφωτοι , παράλογοι και ακραίοι πολίτες , μπορούν να μας εκπλήξουν , ίσως όλοι αυτοί που κραυγάζουν σήμερα ενθεν κακείθεν , να υποχρεωθούν πλέον να στύψουν λίγο παραπάνω το ακατοίκητό τους γιατί θα ξέρουν ότι όποια απόφαση θα πάρουν δια της ψήφου τους, θα έχει άμεσες συνέπειες τόσο στους ίδιους όσο και στην κοινωνία.

Πιστεύετε κύριε Τσώρτσιλ ότι όσοι ανέλαβαν το υπουργείο παιδείας από την μεταπολίτευση και μετά ( ναι, είχαμε και τέτοια!) ήταν όντως τόσο ανίκανοι και αδαείς, ώστε να διαιωνίζουν τα προβλήματά της; Όχι! Απλώς , για να συντηρηθεί το υπάρχον πολιτικό-πελατειακό σύστημα , χρειαζόμασταν να έχουμε αυτήν ακριβώς την παιδεία που έχουμε σήμερα, πελάτες αντί για συνειδητοποιημένους πολίτες, που πουλούσαν την ψήφο τους σε όποιον τους έδινε λίγα παραπάνω ψιχουλάκια από αυτά που έπεφταν από το τραπέζι, πάνω στο οποίο εκτυλισσόταν το μεγάλο φαγοπότι του 1,1 τρις ευρώ που μπήκε στα ταμεία μας από την ημέρα που η μικρή βαλκανική μας χώρα έγινε μέλος της ΕΕ.

Είναι προφανές ότι οι νομίμως εκλεγμένοι αντιπρόσωποι του λαού, από την μεταπολίτευση και μετά απέτυχαν στο να δημιουργήσουν ένα κράτος ισονομίας , δικαίου, προνοίας, απέτυχαν να επενδύσουν στην παιδεία, στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας , απέτυχαν σε όλα, εκτός από το να γεμίζουν τις τσέπες ιδίων και ημετέρων. Φταίνε οι πολίτες για την φθίνουσα δημοσιονομική πορεία της χώρας από την μεταπολίτευση και μετά; Μα ασφαλώς και φταίνε! Αναγνώρισέ τους όμως τούτο , ότι δεν διδαχθήκαν ποτέ να λειτουργούν με γνώμονα το κοινό συμφέρον και όχι αριβιστικά , ότι δεν έμαθαν πότε τις καταστροφικές συνέπειες στο να κλέβουν την σειρά του μπροστινού τους, να «βολεύονται στον στρατό», να «νομιμοποιούν» το αυθαίρετο, να «χώνονται» από το παράθυρο σε μια δημοσιοϋπαλληλική θέση άνευ ουσιαστικού αντικειμένου, να μην κόβουν αποδείξεις, να, να... Ποιός δίδαξε τους κατοίκους αυτού του τόπου να ζουν στην πραγματικότητα και όχι με την ψευδαίσθηση, πως όταν πάρει φωτιά το σπίτι του διπλανού τους, το δικό τους θα γλυτώσει, αρκεί να έχουν τον σωστό μπάρμπα για να λαδώσουν; Πως θα διδάξεις υπευθυνότητα, αλληλεγγύη και κοινωνική συνοχή σε έναν λαό όταν τον κρατάς μονίμως έξω από τις ευθύνες και λαμβάνεις αποφάσεις ερήμην του;

Χρειαζόμαστε ένα σύστημα που να ενισχύει την κοινωνική συλλογικότητα και ευθύνη προστατεύοντας μας εξίσου από τον λαϊκισμό, αλλά και από τον σφετερισμό των προνομίων από την εκάστοτε ελίτ. Είναι προφανές ότι το πολίτευμά μας δεν λειτουργεί ομαλά, η βασιλεία δοκιμάστηκε, η χούντα, η ολιγαρχία και η σημερινή φαυλοκρατία με την μορφή της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας επίσης, όλα δοκιμαστήκαν και απέτυχαν. Γιατί να μην δώσουμε μια ευκαιρία σε μια δημοκρατικότερη μορφή πολιτεύματος, που στην νεότερη Ελλάδα δεν δοκιμάστηκε ποτέ; Γιατί να μην δώσουμε επιτέλους μια ευκαιρία σε μια αμεσότερη και συμμετοχικότερη Δημοκρατία;

Δεν ευαγγελίζομαι την κατάργηση των εκλεγμένων αντιπροσώπων, μιλάω, φωνάζω για μια συνταγματική αναθεώρηση που θα εντάξει τα δημοψηφίσματα στην καθημερινότητά μας, έναν εκδημοκρατισμό του πολιτεύματός μας, ώστε οι μεν (λαός) να ελέγχουν τους δε (αντιπρόσωποι) και τούμπαλιν। Επίσης, εξυπακούεται πως δεν είναι δυνατόν ορισμένες λειτουργίες του κράτους να αποφασίζονται πλειοψηφικά, όπως λ।χ τα ανθρώπινα δικαιώματα। Δεν είναι δυνατόν δηλαδή να επαναδιαπραγματευτεί η θανατική ποινή, ακόμη και αν υποθέσουμε ότι η πλειονότητα των συμπολιτών μας είναι νοσταλγός της, το ίδιο ισχύει για την αναγραφή του θρησκεύματος σε δημόσια έγγραφα, τους γάμους των ομοφυλοφίλων κ।ο.κ.

Αυτός είναι και ο λόγος που κατεβαίνω στο σύνταγμα με τους αγανακτισμένους, προφανώς δεν έχω τίποτα κοινό με τον διπλανό μου που βρίσκεται εκεί, ούτε με τον παπά που ηγείται όλου του λαϊκισμού , ούτε με τον ακροδεξιό που οραματίζεται να αναλάβει ο στρατός, ούτε με τον ακροαριστερό που λέει να καταργήσουμε τα σύνορα γιατί είμαστε όλοι "αδέλφια". Κατεβαίνω γιατί δεν θα μπορούσα να πω όχι και να παραμείνω αμέτοχη στο διάχυτο αίτημα για εκδημοκρατισμό του πολιτεύματος και για κοινωνική δικαιοσύνη.Ας διεκδικήσουμε μια ισότιμη και ισόνομη θέση για όλους μέσα στο σύστημα, ένα σύστημα συλλογικό και όχι για τους λίγους, μόνο μέσα από την συλλογική ευθύνη μπορούμε να έχουμε ένα μέλλον . Εαν πάλι και τούτο το σύστημα αποτύχει και βουλιάξουμε , τουλάχιστον δεν θα έχουμε αποδιοπομπαίους τράγους για να φορτώνουμε τις ευθύνες της αποτυχίας μας και να παραμένουμε μονίμως άμοιροι, ανεύθυνοι, και ανώριμοι πολιτικά και ηθικά, θα είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι , είτε στην σωτηρία είτε στην καταστροφή .

Και επειδή στον κύριο Τσώρτσιλ , δεν έχει μείνει εδώ και δεκαετίες ούτε βλέφαρο για να κουνήσει στα όσα του είπα, άσε που θα ήθελε ένα τρομακτικό update για να καταλάβει και να παρακολουθήσει τις εξελίξεις, θα συνεχίσω την συζήτηση παρέα με εσένα :

Κουράστηκα συμπολίτη μου να λαμβάνονται αποφάσεις για την τύχη μου, ερήμην μου, από τυχάρπαστους λαοπλάνους,εμπόρους του μέλλοντός μου, κουράστηκα! Θέλω αυτοσεβασμό, θέλω ισονομία και ισοπολιτεία, θέλω πραγματική δημοκρατία,θέλω δικαιοσύνη, θέλω μερίδιο της ευθύνης! Έλα να πάρουμε τις αποφάσεις μαζί ως πολίτες και εγώ και εσύ και ο άλλος, να ανταλλάξουμε απόψεις , να διαφωνήσουμε σε χίλια, να συμφωνήσουμε σε τρία, αλλά σε αυτά τα τρία που θα συμφωνήσουμε με γνώμονα την κοινή λογική και το κοινό συμφέρον, να φροντίσουμε ώστε να εφαρμοστούν και να λειτουργήσουν... Θες;

Αν λοιπόν θες , άνοιξε ομάδες συζήτησης, εδώ και στον δρόμο, κατέβα στο Σύνταγμα και μίλα στις συνελεύσεις, θέσε προτάσεις , μάζεψε υπογραφές, στείλ'τες στον πρόεδρο της δημοκρατίας μας , βγες έξω και κάνε κάτι! Σνομπάρεις γιατί ο λόγος των αγανακτισμένων είναι ουτοπικός, αντιφατικός , ετερόκλητος και παιδιάστικος; Μα από κάπου έστω και μέσα από μια νηπιακή άρθρωση πρέπει να ξεκινήσει ο πολιτικός λόγος , ώστε κάποτε να ωριμάσει! Εσύ που -νομίζεις- ότι τα ξέρεις και τα σκέπτεσαι καλύτερα από εκείνους, γιατί δεν βγαίνεις έξω να τους μιλήσεις , ε;